Ekonomi

Para t? thata, shpejt

N? treg s? pari nafta e Albpetrolit, q? mund t? sjell? deri n? 400 milionw euro. Bler?s k?rkohen edhe p?r INSIG. Rreth 150 milionw euro pritet t? sjellin 4 hidrocentralet e mes?m tashm? n? shitje. Po tjet?r?
Adi Darsi
Kriza ekonomike i ka pak?suar mund?sit? financiare dhe shitja e pronave shtet?rore po shikohet si nj? vark? shp?timi. N? fakt kjo p?r financat shqiptare nuk ?sht? di?ka e re. N? nj? punim t? publikuar n? mes t? dhjetorit tre ekspert? t? FMN kan? vler?suar se edhe gjat? 2010 e 2011 financat shqiptare u shp?tuan nga privatizimet. N? punimin ?Impakti i kriz?s globale n? Europ?n Juglindore?, kur flitet p?r vendin ton?, ekspert?t shkruajn? se ?Shqip?ria u tregua e aft? t? mund?sonte nj? stimul fiskal t? lir? jo-t? pap?rfillsh?m (pjes?risht financuar nga privatizimet) q? siguruan stabilizator? automatik? n? mb?shtetje t? ekonomis??. E nd?rgjegjshme p?r k?t?, Ministria e Financave n? buxhetin 2012 parashikon q? t? ardhurat jotatimore, ku futen edhe privatizimet, t? jen? 20.6 miliard lek? ose sa 1.5 p?r qind e PBB. Vet?m nga privatizimet parashikohen rreth 12.4 miliard lek?, nga t? cilat sipas nenit 9 t? ligjit t? buxhetit p?r mbulimin e borxhit publik ?300 milion? lek? financohen nga t? ardhurat e privatizimit?. Ajo q? shkruhet tek financat p?rgatitet tek Ministria e Ekomomis?. Ministri Nasip Na?o deklaron se nga 1280 objekte, 280 jan? d?rguar p?r shitje n? Ministrin? e Financave. Sipas tij jan? 141 dosje vler?simi me rreth 280 objekte dhe q? kapin nj? vler? prej 5.36 miliard? lek?. Ve? tyre sipas zotit Na?o, METE ka urdh?ruar ngritjen e komisioneve t? vler?simit edhe p?r 455 objekte t? tjera e nd?rkoh? ka n? procedur? verifikimi dhe pritet miratimi i privatizimit edhe p?r rreth 485 objekte.


E para nafta


Nafta pse t? mos jet? nj? burim t? ardhurash p?r buxhetin. Shitja e Albpetrolit e p?rgatitur mes zhurm?s e p?rplasjeve politike, n?se ndodh, mund t? jet? nga m? t? m?dhat? e privatizimeve t? sektorit strategjik. Sepse naft?s nuk i thon? kot ar i zi. Specialist?t than? se sipas vler?simev? t? 2008-?s, Shqip?ria ka rezerva t? nxjerrshme rreth 84 milion? ton? naft?. Nj? pjes? e madhe e tyre zot?rohet nga Albpetrol. P?rfaq?suesi i kompanis? Patton Boggs q? ka nj? kontrat? me qeverin? shqiptare p?r shitjen e Albpetolit, Xhud K?rni, deklaron se ajo ??sht? nj? kompani q? duhet t? ngjall? nj? interes t? konsideruesh?m n? industrin? e naft?s?. S? bashku me ministrin? e Ekonomis?, kjo kompani shum? e njohur sugjeroi shitjen 100 p?r qind t? Albpetrol. N? fjal?n e tij para deputet?ve n? seanc?n e miratimit t? shitjes s? Albpetrol n? Kuvend, ministri Nasip Na?o kund?rshtimeve t? opozit?s p?r t? mos e shitur 100 p?r qind kompanin? ju p?rgjigj me argumentin se n? rastet e tjera t? privatizimeve ?kemi hasur probleme t? shumta dhe nuk kemi arritur t? marrim plot?sisht dividentin?. Dhe ajo q? shitet ?sht? v?rtet shum?. Ve? k?saj ministri e b?n t? qart? edhe arsyen e madhe t? k?saj shitjeje kur thot? ?N?p?rmjet k?tij ligji, k?rkohet q? t? shiten me tender t? hapur nd?rkomb?tar p?r t? marr? nj? vler? t? maksimalizuar fitimi dhe p?r t? ark?tuar direkt n? buxhetin e Shtetit, q? do t? p?rdoren p?r investime t? r?nd?sishme?. N? treg jan? k?shtu t? gjitha asetet q? administron Albpetrol si toka dhe ?do pus dhe objekt t? trup?zuar q? aktualisht ?sht? n? inventar, pajisjet teknologjike t? nxjerrjes dhe depozitimit t? hidrokarbureve, infrastruktutra e transportimit t? naft?s e gazit, si dhe infrastruktura ekzistuese p?r transportin rrugor, linjat e transmetimit t? energjis? elektrike, t? ujit, makineri, pajisje t? p?rdoruara p?r prodhimin e hidrokarbureve dhe p?r sherbimet n? vendburime. Patton Boggs ka vler?suar se t?r?sia e aseteve kap vler?n e m? shum? se 400 milion? dollar?ve. Megjithat? vler?n fillestare t? tenderit ?sht? qeveria q? e shpall. Kuvendi ka dh?n? miratimin. Opozita ka kund?rshtuar ?formul?n me t? cil?n qeveria po shet nj? pasuri komb?tare strategjike p?r ekonomin? e vendit?. Por viktima e k?tij transaksioni mund t? b?hen punonj?sit. Albpetrol ka rreth 4 mij? pun?tor?. Ministri i Ekonomis? garanton se ??sht? parashikuar edhe se si do t? b?het trajtimi i punonj?sve t? shoq?ris? ?Albpetrol?, pas privatizimit t? saj, me t? cil?t do t? b?hen t? gjitha marr?veshjet p?r kontrat?n kolektive t? pun?s?. Tashm? shitja ?sht? n? dor? t? Patton Boggs, e cila ka b?r? edhe konsulenc?n gjat? shitjes s? ARMO-s, p?r t? cil?n mori 4 milion? dollar?. N? rastin e Albpetrol kjo kompani do t? marr? 2.5 p?r qind t? vler?s s? shitjes.


INSIG, shitje e v?shtir?


Shitja e t? vetmes kompani t? sigurimeve me pron?si shtet?rore n? k?t? treg ka d?shtuar t? pakt?n tre her?. Por kjo nuk do t? thot? aspak se ajo nuk do t? shitet. Ridvan Bode, kreu i ministris? s? Financave q? ?sht? pronarja e k?saj kompanie, thot? se qeveria mb?shtet procesin e privatizimit p?rmes nj? tenderi t? hapur ku t? lejohen t? marrin pjes? edhe kompanit? vendase apo investitor? vendas t? interesuar. Ministria e Financave ka b?r? shpalljen n? gazet?n britanike FT, duke ftuar investitor?t e huaj q? t? blejn? 100 p?r qind aksionet e zot?ruara nga shteti. Tentativa e kat?rt p?r t? shitur INSIG ka nisur muaj m? par?. ?Shpall?m ftes?n dhe po testojm? tregun. T? shohim se ?far? do t? ndodh?. Deri tani nuk ka pasur ndonj? interesim konkret?, thon? zyrtar?t q? po merren me procesin e privatizimit. Si n? rastin e shitjes s? Albpetrolit, edhe shitja e INSIG nuk varet vet?m nga ftesa dhe kushtet q? ofron qeveria, por m? s? shumti nga shoq?ria franceze n? fush?n e konsulenc?s, ?BNP Paribas?. Nuk p?rjashtohet mund?sia q? n? tender t? ofrohet ndonj? investitor vendas. Formula e privatizimit i jep mund?si ?do biznesi vendas, t? konsoliduar, q? n? rast se ka raporte bashk?punimi me kompani sigurimi vendase apo t? huaja, t? shfaq? ofert?n p?r blerjen e aksioneve. Referuar informacionit q? i paraqitet t? interesuarve p?r shitjen e INSIG, thuhet se norma e fitimit t? kompanis? p?r vitin 2010 ka qen? rreth 9 p?r qind, t? ardhurat n? tregun e Shqip?ris? rreth 8 milion? euro. Nd?rkoh? INSIG operon edhe n? Kosov? e Maqedoni, ku nuk ka patur ndonj? ecuri t? lakmueshme n? treg. N? Kosov?, p?r vitin e kaluar, kompania krijoi 5.3 milion? euro t? ardhura, kurse n? Maqedoni, rreth 2.9 milion? euro. N? Shqip?ri, INSIG zot?ron tregun e sigurimit n? mas?n 12.4 p?r qind, n? Kosov? e Maqedoni, ka nj? treg p?rkat?sisht 8.3 p?r qind dhe 3 p?r qind. Duket sikur INSIG ?sht? v?shtir? t? shitet, por nuk mund t? neglizhohet fakti q? sa koh? p?rlitej privatizimi n? tregun shqiptar, nd?rruan pron?si n? favor t? kompanive m? t? njohura europiane t? sigurimeve disa nga operator?t privat? t? k?tij tregu. Mbase 2012 p?r shum? arsye do t? jet? ndryshe p?r INSIG.


Energjia, 4 HEC-e n? shitje


Kat?r hidrocentrale, Ulza, Shkopeti, Bistrica 1 dhe Bistrica 2, me fuqi t? instaluar 76.8 megavat q? n? 2010 prodhuan s? bashku 6 p?r qind t? energjis? elektrike shqiptare shpresohet q? t? shiten p?r 100-150 milion? euro. Ata tashm? jan? shk?putur nga KESH dhe po presin pronarin e ri. Ministri i Energjetik?s Nasip Na?o ka njoftuar se ?shum? shpejt do t? hapet nj? ankand nd?rkomb?tar p?r shitjen e tyre?. Sipas p?rllogaritjeve q? kan? b?r? specialist?t e energjetik?s rezulton se me ?mimet aktuale t? tregut t? kat?r hidrocentralet kan? potencial p?r xhiro vjetore prej reth 21 milion? euro. HEC-i Ul?z i q? ?sht? n? pun? nga 1957 ka nj? prodhim mesatar vjetor 120 Gwh dhe vler? tregtare t? prodhimit mesatar vjetor 6 milion? euro. HEC-i Shkopetit me prodhim mesatar vjetor prej 90 Gwh ka vler? tregtare t? prodhimit mesatar vjetor 4,5 milion? euro. Bistrica 1 ka nj? prodhim mesatar vjetor 165 Gwh dhe vler?n tregtare t? prodhimit vjetor 8,3 milion? euro, nd?rsa Bistrica 2 ka nj? prodhim mesatar vjetor 35 Gwh dhe vler? t? prodhimit vjetor 1,7 milion? euro. T? nj?jtat p?rllogaritje vler?sojn? se n? rast se ?mimi i ofruar do t? jet? 100 milion? euro, do t? mund t? nxjerrin ?mimin e blerjes n? m? pak se 7-8 vjet nd?rsa n? rast se ?mimi arrin n? 150 milion? euro, at?her? investimi rikuperohet p?r 8 apo 9 vjet, duke e b?r? k?t? privatizim nj? investim me norm? fitimi vjetore prej 15 p?r qind. HEC-et mbi lumin Mat, Ulza e Shkopeti kan? 134 punonj?s, nga 200 punonj?s q? kan? t? kat?r hidrocentralet s? bashku. Kjo shitje q? pritet t? finalizohet n? 2012 ka nj? vecori t? spikatur. Privatizimi ?sht? par? shpesh si zgjidhje p?r problemin e paaft?sis? menaxhuese t? qeveris?, por rasti i kat?r hidrocentraleve duket se nuk ?sht? i till?. Specialist?t thon? se ?Ato jan? objekte leht?sisht t? menaxhueshme, nuk kan? ndonj? komplikacion dhe p?rb?hen nga nj? teknologji q? n? Shqip?ri ka tet? dekada q? p?rdoret?. K?shtu q? privatizimi i k?tyre HEC-eve nuk pritet t? sjell? ndonj? p?rmir?sim n? efi?enc?n e p?rdorimit t? tyre, por parat? q? qeveria shpreson t? ark?toj? nga shitja do t? destinohen thjesht? p?r t? mbushur buxhetin.


Milionat e paketave t? aksioneve


N? kompanit? e m?dha tashm? private q? jan? shitur si pjes? e privatizimeve strategjike, shteti ende ka nj? pron?si t? konsiderueshme. Pas shitjes s? 15 p?r qind t? paket?s shtet?rore t? aksioneve t? AMC p?r nj? vler? rreth 40 milion? euro n? pron?si t? qeveris? jan? edhe 24 p?r qind t? aksioneve t? OSSH, 16 p?r qind t? aksioneve t? Albtelekom, 15 p?r qind t? aksioneve t? ARMO-s dhe disa paketa m? t? vogla aksionesh n? kompani t? tjera. N? vitin 2012 edhe k?to paketa aksionesh t? zot?ruara nga shteti do t? jen? n? treg, dhe ku bler?sit m? potencial? jan? zot?ruesit privat? t? k?tyre kompanive. N? fakt Ministria e Ekonomis?, hodhi n? ankand dhe caktoi tender p?r shitjen e 16 p?r qind t? aksioneve t? Albtelekom m? 28 tetor me nj? cmim t? shitjes q? nis nga 34 milion? euro. Por shitja nuk ?sht? finalizuar. N? dokumentacionet e privatizimit t? ?Albtelekom?, ministria thot? se, n? vitin 2010 kompania zot?ronte 79 p?r qind t? kuot?s s? tregut, me m? tep?r se 280,000 abonent? telefonie fikse dhe aktualisht zot?ron 15.8 p?r qind t? tregut t? abonent?ve t? telefonis? s? l?vizshme. ?Nga rezultatet e bilanceve rezulton se shoq?ria e ka mbyllur vitin 2010 me nj? t? ardhur t? konsoliduar prej 114.8 milion? eurosh. Nd?rkoh? t? suskeshme n? treg pas privatizimit kan? rezultuar edhe OSSH dhe ARMO. Paketat e tyre t? aksioneve ndon?se ende nuk jan? shpallur p?r shitje vler?sohet t? kapin minimalisht 40 milion? euro.


3G, nj? burim tjet?r t? ardhurash


N? dy muajt e par? t? 2012-?s qeveria planifikon t? jap? n? fush?n e teknologjis? s? informacionit edhe licens?n e tret? 3G. Ky brez frekuencash ka rezultuar t? jet? nj? tjet?r burim i madh t? ardhurash p?r buxhetin e shtetit. Licenca e par? 3G u dha n? fund t? vitit 2010 dhe u fitua n? gar? nga kompania Vodafone, me nj? ?mim 31.4 milion? euro, kurse e dyta u dha gjat? k?tij viti dhe u fitua nga kompania AMC me ?mimin 15.1 milion? euro. N? t? dyja rastet, ?mimi minimal i pranimit t? ofertave ka qen? 12.5 milion? euro. Edhe licenca e tret? 3G do t? nis? me k?t? cmim fillestar. Ministri p?r Inovacionin dhe Teknologjin? e Informacionit e t? Komunikimit, Genc Pollo, ka deklaruar k?to dit? se ?N? p?rputhje me atmosfer?n festive, ve?an?risht n? Tiran?, japim lajmin e mir? se s? shpejti ne do t? fillojm? procesin p?r licenc?n e tret? p?r 3G, p?r operator?t mobil?, ?ka do t? rris? m? shum? p?rdorimin me cil?si t? internetit t? shpejt?, duke ulur m? tej ?mimet n? tregun p?rkat?s dhe duke b?r? q? interneti t? jet? i mundsh?m, jo vet?m n? ?do skaj t? Shqip?ris?, por t? jet? i p?rballuesh?m p?r ?do p?rdorues, pra: internet t? mir? dhe me ?mim t? lir??. Ministri b?ri edhe p?rcaktimet e sakta kohore se kur pritet q? t? fillohet dhe t? p?rfundohet procesi i dh?nies s? licenc?s s? tret? 3G p?r nj? nga dy kompanit? e telefonis? celulare q? nuk e kan? ende nj? t? till? kur deklaroi se ?Besoj se licenca e tret?, do t? jepet n? muajt janar ose shkurt, pas procesit t? tenderimit q? fillon k?to dit??.





Historia e Privatizimeve


Shqip?ria vjen nga nj? histori 50-vjecare n? t? cil?n prona private pothuaj nuk ekzistonte. Ndryshimet e m?dha politike t? viteve 90 soll?n ndryshime rr?nj?sore edhe n? ekonomi. Privatizimi ishte nj? karakteristik? thelb?sore e k?tyre ndryshimeve. Hapi i par? i madh ishte kalimi i fondit t? banesave n? favor t? zot?ruesve t? tyre. Ai u pasua nga privatizmi i sh?rbimeve tregtare. Megjithat? gjat? periudh?s 1993-1999, t? ardhurat nga privatizimet kan? qen? n? nj? mas? shum? t? ul?t p?r faktin se lidheshin kryesisht me nd?rmarrje apo asete t? vogla. Nj? pamje krejt tjet?r do t? ofrohet gjat? periudh?s 2000-2010 kur edhe nisin t? ashtuquajturat privatizmime n? sektor?t strategjik?. Sipas t? dh?nave t? publikuara nga Open Data Albania,viti 2000 ?sht? i pari vit q? sh?non t? ardhura t? larta nga privatizimet, me 8.9 miliard? lek?, q? financuan 22 p?r qind t? deficitit buxhetor. N? k?t? vit sh?nohet privatizimi i par? i r?nd?sish?m n? vend, ai i Bank?s Komb?tare Tregtare. Sipas t? nj?jtave t? dh?na n? 2001, privatizimet financuan 30 p?r qind t? deficitit buxhetor t? atij viti. T? niveleve t? larta kan? rezultuar t? ardhurat e privatizimit edhe n? vitet n? vijim, ku n? treg jan? hedhur kompani t? r?nd?sishme nga telefonia, bankat, nafta etj. Viti 2009 ?sht? viti q? sh?non pik?n m? t? lart? t? t? ardhurave nga privatizimet, rreth 25 miliard? lek?. Shitja m? e sukseshme padyshim ishte privatizimi i 76 p?r qind t? aksioneve t? OSSH. Nj? zhvillim interesant nga privatizimet pati gjat? vitit 2010 ku qeveria i shiti ish-Hotel Dajtin Bank?s s? Shqip?ris? p?r 30 milion? euro.

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket