Ekonomi

Miliardat e donator?ve

Qeveria shqiptare ka marr? nga donator?t dhe financuesit e huaj n? 12 vitet e fundit mbi 3.3 miliard? euro. Fluksi i parave t? hyra ka l?vizur nga 250 deri n? 400 milion? euro n? vit. Gjysma e parave t? marra jan? kredi. Sektori me p?rfitimin m? t? lart? ?sht? transporti publik ku jan? adresuar rreth 20 p?r qind e financimeve.
Adi Darsi
N? dymb?dhjet? vitet e fundit n? ekonomin? e Shqip?ris? krahas t? ardhurave t? brendshme qeveria ka t?rhequr nga donator?t financime t? konsiderueshme. Me nj? total prej 3.3 miliard? euro, financimet e huaja n? nj? dekad? jan? gati sa nj? buxhet vjetor publik. Q? nga viti 2000, nivelet e ndihm?s s? huaj jan? luhatur n? kufijt? e 240 - 405 milion? uro n? vit. Tendenca q? vihet re n? 3 vitet e fundit ?sht? se rritja e huave tregtare e ka kompensuar r?nien e granteve. Donator?t dypal?sh kan? dh?n? mbi 1.67 miliard? euro. Po aq ?sht? af?rsisht edhe shuma e dh?n? nga donator?t shum?pal?sh. Nga ndihma e huaj e dh?n? nga viti 2000 e deri m? tani, 1.84 miliard? euro jan? kredi nd?rkoh? pjesa tjet?r 1.45 miliard? jan? grante. Sipas t? dh?nave zyrtare grantet dypal?she n? dy vitet e fundit jan? pak?suar dhe pritet q? t? pak?sohen edhe m? tej pasi disa prej donator?ve po largohen gradualisht. Shumica e huave jan? dh?n? nga donator?t shum?pal?sh dhe jan? t? orientuara drejt sektor?ve t? infrastruktur?s, energjis?, sh?ndet?sis?, arsimit dhe reformave sociale. T? dh?nat zbulojn? se r?nia e granteve dypal?she ?sht? kompensuar nga rritja e huave jokoncesionare dypal?she, duke ?uar n? nj? mb?shtetje t? q?ndrueshme nga partner?t dypal?sh. Grantet shum?pal?she dhe huat? koncesionare kan? qen? t? ndryshme, por vazhdojn? t? shfaqin prirjen e fort? p?r rritje.


Kredit?


N? vitin 2008, p?r shkak t? rritjes s? ndjeshme ekonomike, Shqip?ria mori statusin e vendit me t? ardhura t? mesme. Si i till? vendi nuk p?rfiton m? nga financimet koncesionare me zero interes t? IDA-s, por kualifikohet p?r hua tregtare nga BERZH. Ky ndryshim n? at? koh? u cil?sua si nj? sinjal pozitiv p?r investitor?t dhe tregjet financiare si edhe p?r t? ardhmen ekonomike t? vendit. Ashtu si kishte ndodhur para vitit 2008, BEI dhe BERZH-i vijuan t? jen? burimi kryesor i huave jokoncesionare, me nj? portofol p?rkat?sisht prej rreth 297 milion? euro dhe 271 milion? euro. K?to kredi jan? kanalizuar kryesisht n? energjetik?, transport, uj?sjell?s-kanalizime dhe arsim. Nd?rkoh? q? edhe Banka e K?shillit t? Europ?s (CEB) ka miratuar portofole projektesh me vler? rreth 120 milion? euro, t? cilat mb?shtesin sh?ndet?sin?, arsimin, pun?simin dhe strehimin social. I nj? niveli t? lart? ka qen? edhe kreditimi q? i ka b?r? sektor?ve t? ndrysh?m t? ekonomis? shqiptare Banka Bot?rore. Ajo ka ofruar kryesisht hua jokoncesionare prej rreth 279 milion? euro q? nga viti 2000. Programi i ndihm?s synon n? uljen e varf?ris? dhe p?rmir?simin e standardit t? jetes?s, krijimin e vendeve t? reja t? pun?s, mir? qeverisjen, infrastruktur?n dhe sh?rbimet sociale. Por ve? bankave t? m?dha nd?rkomb?tare t? zhvillimit, nj? fluks t? lart? kan? patur edhe kredit? e marra nga vendet e tjera apo si? njihen me terminologjin? zyrtare, kredit? bilaterale. N? periudh?n 2000-2011, burimi m? i madh i kredive bilaterale ka qen? Gjermania e cila e kanalizon financimin e saj kryesisht me an? t? bank?s KfW. Ky vend ka dh?n? 16.3 p?r qind nga totali i kredive q? ka marr? Shqip?ria. Mb?shtetja gjermane ?sht? p?rq?ndruar kryesisht n?: energji, uj?sjell?s-kanalizime dhe zhvillimin e sektorit privat. Nd?rkoh? gjat? k?saj periudhe, Italia ?sht? donatori i dyt? m? i madh dypal?sh duke siguruar ofrimin e nj? angazhimi financiar prej rreth 228 milion? euro ose 15.5 p?r qind t? totalit t? huave. Huat? italiane jan? t? fokusuara kryesisht n?: infrastruktur?, energji dhe zhvillimin e sektorit privat.


Grantet


Grantet m? s? shumti jan? dh?n? nga donator?t dypal?sh. Por vitet e fundit Komisioni Europian dhe OKB-ja jan? b?r? dy donator?t kryesor?. Ata japin pothuajse t? gjith? ndihm?n n? form? granti. KE-ja mbetet ofruesi kryesor i granteve me rreth 471 milion? euro t? kanalizuara n?p?rmjet asistenc?s s? CARDS dhe IPA e cila ka qen? prezente p?rgjat? gjith? periudh?s 2000-2010. Kjo ndihm? ka sh?njestruar prioritetet m? madhore n? adresim t? integrimit t? Shqip?ris? n? Bashkimin Europian. Vet?m gjat? periudh?s 2009-2010, Komisioni Europian me 179 milion? eurot e ofruara, ka mbuluar gati 50 p?r qind t? vler?s totale t? granteve. IPA 2010 me nj? buxhet 93.6 milion? ka n? proces financimi projekte n? reformat n? polici, forcimin e shtetit ligjor, forcimin e kapaciteteve administrative, mjedis dhe siguri ushqimore, infrastruktur?, furnizim me uj? dhe sektori i transportit. P?r vitet 2011-2013, parashikohet t? financohet n? k?to dhe t? tjera drejtime edhe 289 milion? euro t? tjera, t? gjitha n? form?n e granteve. Nj? vend t? konsideruesh?m n? totalin e grandeve z?n? edhe ata q? jepen nga shtete t? caktuara. N? k?t? drejtim e para renditet Gjermania, e dyta SHBA dhe e treta Italia. Gjermania ka nj? kontribut grantesh me vler? totale 189 milion? euro t? cilat jan? fokusuar n? uj?sjell?s-kanalizime, energjetik? dhe zhvillim ekonomik e social. E konsiderueshme ?sht? edhe mb?shtetja e SHBA. Financimet n? form? grantesh t? cilat kanalizohen p?rmes Agjencis? Amerikane p?r Zhvillim Nd?rkomb?tar USAID, e q? kapin vler?n 124 milion? euro, shkojn? p?r promovimin e rritjes ekonomike, mir?qeverisjen, sigurin?, anti-korrupsionin etj. Nj? donator tjet?r me pesh? ?sht? edhe Italia. N? periudh?n 2009-2010 ky vend ka dh?n? 44 milion? euro q? jan? sa 12 p?r qind t? vler?s totale t? granteve. Nd?rkoh? q? ka nj? protokoll bashk?punimi me t? cilin deri n? fund t? 2012 Shqip?ris? i jepet edhe nj? grant tjet?r prej 3 milion? euro si asistenc? teknike.


Financuesit e m?dhenj


N? Shqip?ri operojn? 10 donator? shum?pal?sh, t? cil?t s? bashku kan? financuar rreth 49 p?r qind t? fondeve t? huaja q? ka p?rthithur vendi. Sipas shifrave zyrtare gjasht? donator?t m? t? m?dhenj shum?pal?sh p?rgjat? periudh?s 2000-2010 rezultojn? t? jen? Komisioni Europian i cili i vet?m ka financuar n? total mbi 545 milion? euro. Pas tij renditen Banka Europiane e Investimeve, Banka Bot?rore, Banka Europiane p?r Rind?rtim e Zhvillim - BERZH, Banka e K?shillit t? Europ?s- CEB dhe Banka Islamike e Zhvillimit. S? bashku donator?t e sip?rp?rmendur kan? dh?n? mbi 1.021 miliard? euro n? form? huash, nj? financim ky q? ?sht? sa 42 p?r qind e totalit t? ndihm?s s? huaj. Sa u takon shteteve t? ve?anta, shifrat tregojn? se po n? k?t? periudh?, pes? donator?t dypal?sh kryesor? jan? Gjermania e cila ka dh?n? 347 milion? euro n? grante dhe hua, Italia me mbi 309 milion? euro n? grante dhe hua, Japonia me mbi 142 milion? euro n? grante dhe hua, SHBA me mbi 123 milion? euro n? grante dhe Holanda me mbi 84 milion? euro grante. Ndihma e k?tyre pes? donator?ve t? m?dhenj t? marr? s? bashku p?rb?n pak m? shum? se 27 p?r qind t? totalit t? financimit t? huaj n? vitet 2000-2010. Tre vitet e fundit ?sht? e dukshme nj? tendenc? e rritjes s? financimeve nga k?to donator?. Shifrat tregojn? q? gjat? periudh?s 2009-2010 totali i ndihm?s s? huaj t? angazhuar p?r projektet e reja ka shkuar n? 747 milion? euro nga t? cilat m? shum? se gjysmat jan? dh?n? nga tre donator?: KE-ja, Gjermania dhe Italia.


Sektor?t p?rfitues


I gjith? totali i ndihm?s t? marr? n? k?to 11 vjet ?sht? i ndar? n? 30 drejtime kryesore ku jan? zbatuar e vazhdojn? t? zbatohen rreth 500 projekte t? madh?sive t? ndryshme. Por nga 30 drejtimet kryesore, gjysmat e tyre kan? m? shum? se 80 p?r qind t? p?rfitimit. T? renditur sipas sektor?ve, rezulton q? kreun e tabel?s e mbajn? investimet n? transport. Ky sektor ka p?rthithur deri m? tani m? shum? se 731 milion? euro prej t? cilave rreth 58 milion? euro pritet t? financohen gjat? k?tij viti. Kjo shum? ?sht? sa rreth 23 p?r qind e totalit t? financimeve t? huaja. E dyta p?r nga madh?sia e fondeve t? marra renditet energjetika. N? k?t? sektor kan? shkuar 603 milion? euro, prej t? cilave 74 milion? euro jan? planifikuar t? investohen k?t? vit. Uj?sjell?sat dhe kanalizimet p?rb?jn? sektorin e tret? m? t? madh p?r nga sasia e financimeve. N? k?t? drejtim kan? shkuar 448 milion? euro. Financime t? nj? rendi t? lart? kan? shkuar edhe p?r bujq?sin? dhe zhvillimin rural. N? k?to 11 vjet sektori bujq?sor e fshati llogaritet t? ket? marr? 313 milion? euro. T? kat?r k?to sektor? q? p?rb?jn? ?artilerin? e r?nd?? t? investimeve t? huaja, s? bashku kan? marr? m? shum? se dy t? tretat e parave t? donator?ve. Nd?rkoh? vlera m? t? larta se 100 milion? euro kan? marr? reforma e mb?shtetja ekonomike, arsimi, sh?ndet?sia dhe mjedisi. T? gjith? sektor?t e tjer? jan? posht? k?saj linje. Ai q? bie n? sy ?sht? fakti se mb?shtetja e akorduar sipas sektor?ve ka pasur luhatje t? m?dha nga viti n? vit dhe pa ndonj? prirje t? qart?. Ashtu si n? t? gjith? dekad?n, edhe n? dy vitet e fundit ndihma m? s? shumti ka qen? e p?rqendruar tek transporti dhe energjia. N? dy vjet transporti ka p?rfituar mbi 241 milion? euro, nd?rsa energjetika ka p?rfituar 136 milion? euro.


Projektet


N? dekad?n e fundit totali i financimeve ka shkuar p?r rreth 500 projekte t? ndryshme shumica e t? cil?ve jan? mbyllur. Deri m? tani kan? p?rfunduar projekte me vler? 1.3 miliard? euro, nd?rkoh? q? jan? n? zbatim projekte me vler? 1.9 miliard? euro. Shum? prej projekteve kan? sjell? ndryshime t? r?nd?sishme n? fushat ku jan? zbatuar. Gjat? viteve 2009-2010, i till? ka qen? p?r shembull projekti p?r Gjendjen Civile dhe Kartat e Identitetit i financuar nga KE me vler?n 4.6 milion? euro. Nd?rkoh? po aq i r?nd?sish?m ?sht? vler?suar edhe projekti tjet?r i financuar nga KE me mbi 10 milion? euro p?r Censusin dhe Komisionerin e Mbrojtjes s? t? Dh?nave Personale. Nd?rkoh? po n?p?rmjet qeveris? jan? kanalizuar edhe projekte q? kan? t? b?jn? me mediat e shoq?rin? civile. KE ka financuar n? k?t? drejtim 4.8 milion? euro. Nd?rkoh? q? Austria, OKB, BB, Suedia dhe prezenca e OSBE s? bashku kan? dh?n? edhe 4 milion? euro t? tjera t? fokusuara n? promovimin e t? drejtave t? njeriut dhe reformat demokratike. 26.2 milion? euro t? ndara n? 12 projekte, nga t? cilat rreth 17.4 milion? euro jan? l?vruar kan? shkuar ne sektorin e drejt?sis? n? drejtime t? tilla si infrastruktura e burgjeve, qendrat e paraburgimit dhe reforma ligjore. Drejtime t? tjera nga fusha e rendit si mbrojtja e d?shmitar?ve dhe lufta kund?r trafikimit t? personave kan? marr? respektivisht 1.8 dhe 1.3 milion? euro. Vet?m ndihma e SHBA p?r rendin e drejt?sin? ?sht? rreth 5 milion? euro. Projekte me miliona euro ka patur edhe n? financat publike. Tatimet kan? marr? vet?m p?r p?rmir?simin e legjislacionit 2.5 milion? euro, nd?rkoh? q? doganat kan? patur projekte me vler? 3.5 milion? euro vet?m p?r forcimin e kontrollit doganor. N? vitin 2011 n? financat publike kan? nisur disa projekte t? tjera t? reja si Zgjerimit i Sistemit t? Thesarit me vler? 1.5 milion? euro, mb?shtetja p?r prokurimin publik 1.5 milion? euro, forcimi i operacioneve t? Luft?s kund?r Pastrimit t? Parave me 1.5 milion? euro si edhe Mb?shtetja p?r Bank?n e Shqip?ris? p?r p?rafrimin e kuadrit ligjor me acquis communitaire me vler? 1 milion euro. Mb?shtetja p?r ekonomin? e biznesin ?sht? ndar? n? 15 projekte, 3 t? p?rfunduar 12 n? vazhdim me vler? 27.5 milion? euro. Mbi 10 milion? euro kan? shkuar p?r regullimin e tregut dhe mbrojtjen e konsumatorit. Mbi 16 milion? euro kan? marr? statistikat ku spikasin tre projekte t? m?dha censusi ekonomik n? 2010; censusi i popullsis? n? 2011 dhe censusi i bujq?sis? n? 2012. Pas 2009 n? zbatim jan? 21 projekte t? reja n? infrastruktur? m? vler? 234 milion? euro, tre projekte t? m?dha n? energj?tik? me vler? 147.6 milion? euro (linja 400 kV Elbasan-Tiran?, Qendra Dispe?er, dhe Projekti i Forcimit t? Rrjetit, si edhe 27 milion? euro p?r projekte n? fush?n e mjedisit. Uj?sjell?s-Kanalizimet p?r projektet q? kan? filluar nga janari 2009 kan? marr? 88 milion? euro, arsimi 51 milion? euro, sh?ndet?sia 21 milion? euro dhe bujq?sia 30 milion? euro. Vet?m p?r pun?simin donator?t n? dy vitet e fundit kan? angazhuar 3.1 milion? euro, nd?rsa p?r mbrojtjen sociale jan? paguar 6.44 milion? euro. E par? k?shtu n? detaje, lista e projekteve ?sht? jasht?zakonisht e gjat?. Ajo q? bie n? sy ?sht? se n? shum? raste sasit? e parave t? p?rdorura nuk i p?rgjigjen realitetit, ?ka hedh hije dyshimi p?r eficens?n e disa prej projekteve. Askush deri m? sot nuk e ka matur impaktin nd?rkoh? q? dyshimi se k?to fonde nuk jan? t? imunizuara nga s?mundja e korrupsionit q? prek financat publike nuk duket t? jet? krejt pa vend.








Tabela 1


Ndihma e Huaj sipas donator?ve


(milion? euro)


Viti 2000-2011


(Plani 2012)


Bashkimi Europian 479.89 1.5


BERZH 270.20 29.77


USAID 172.25 1.37


Banka Boterore 278.85 32.87


BEI 297.28 -


CEB 119.64 7.82


OKB 47.11 3.20


IDB 77.06 -


OFID 51.79 4.26


Austri 39.14 0.92


Gjermani 495.12 60.66


Greqi 69.41 -


Itali 314.69 56.01


Japoni 220.24 0.60


Hollanda 84.11 0.39


Spanja 45.78 -


Suedia 47.05 1.79


Svicra 71.69 2.65


T? tjera 460.55 8.42


Total (mln euro) 3,301.56 204.40


Burimi: www.keshilliministrave.al








Tabela 2


Sektor?t p?rfitues


(milion euro)


Viti 2000-2011


(Plani 2012)


Transporti 731.60 57.91


Uj?sjell?s kanalizime 448.35 19.65


Energjetika 603.42 74.63


Bujq?sia e zhvillimi rural 313.68 5.00


Reforma ekonomike 130.35 5.02


Arsimi 152.98 3.32


Mjedisi 119.37 16.04


Sh?ndet?sia 125.31 11.04


Drejt?sia 78.94 0.28


Mbrojtja 41.70 -


Policia 66.29 -


Menaxhimi i kufinjve 54.28 0.30


Financat publike 74.10 0.15


Decentralizimi 48.34 3.55


Mbrojtja sociale 32.94 4.69


Administrimi publik 39.92 0.04


T? tjera 224.78 2.78


Total (mln euro) 3,301.56 204.40


Burimi: www.keshilliministrave.al

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket