Kinema

Requiem p?r nj? film

N?se nuk e keni par? ?Pharmakon?, por e keni n? plan ta b?ni, mos e lexoni artikullin m? posht? sepse mund t? ndryshoni mendje
Renato Kalemi
Fillimi premton shum?: Kamera e l?vizshme, plan i ngusht?; nj? gomar i lidhur, i shtrir? p?rdhe, kapet fort nga qafa dhe tehu i thik?s i shpon tej p?r tej gurmazin. Gjaku bu?et me vrull duke sp?rkatur gjithandej muret me t? kuqe. Aty thika zhytet edhe m?, l?viz tutje-t?hu e vendosur p?r t? prer? kok?n e kafsh?s s? gjor?, e cila edhe pasi k?putet nga trupi luan instiktivisht buz?t derisa jep shpirt. Nj? dor? burri nis ta rrjep? shpejt e shpejt, si t? ishte vi?; n? fillim l?kur?n, pastaj t? brendshmet, e n? fund goditjet e hanxharit cop?tojn? mishin e kockat n? copa m? t? vogla. Gomari sapo ?sht? b?r? mish p?r luan?t e uritur t? Kopshtit Zoologjik t? Tiran?s. Branko (personazhi kryesor) ?sht? duke i fotografuar teksa han? t? pashqet?suar vaktin e tyre ditor. Ky ?sht? pasioni i tij, ose si? do ta shohim m? pas, sepse s?ka ??b?n tjet?r p?r t? shtyr? dit?t.


Sekuencat e para t? filmit ?Pharmakon?, me regji dhe skenar nga Joni Shanaj, jan? tejet t? forta p?r nj? shikues t? zakont?, e aty p?r aty t? kujtojn? deri diku stilin e dhunsh?m t? Alehandro Gonzales Inarritu tek ?Amores Perros? apo vrasjen me plumb ballit t? nj? qeni tek komedia-dram? ?What Just Happened?. P?r ata q? s?jan? m?suar ndaj filmave t? till?, aq m? tep?r shqiptar?, nj? gomar q? therret brutalisht mund t?i shokoj?. Por, vet?m kaq! Pharmakon fillon dhe p?rfundon k?tu, n? k?t? sken?. Gjith?ka ndodh m? pas venitet si t? ishte nj? k?shtjell? e pap?rfunduar prej r?re, n? breg t? detit, e k?rc?nuar nga ?do val? q? i afrohet. E n? fund, ajo u dor?zohet atyre, kurse shikuesi ka par? di?ka pa form?. Filmi ?sht? zhg?njyes dhe nuk t? p?rcjell asnj? emocion, ndryshe nga pritshm?ria q? mund t? kesh p?r promocionin q? i ?sht? b?r? k?to dit?. Regjisori Shanaj, debutues n? zhanrin e filmit me metrazh t? gjat?, nuk arrin dot t? ?oj? tek shikuesi at? ?far? ai ka ideuar n? kok?n e tij, e n? p?rpjekjet e d?shp?ruara e t? mundishme p?r ta b?r? k?t?, humb krejt papritur n? nj? spirale ngjarjesh pa ngjarje e subjektesh pa subjekt.


Ashtu si shumica e filmave shqiptar? t? viteve t? fundit, edhe k?tij i mungon skenari, pika kulmore nga ku lind e p?rfundon nj? ngjarje. Por, m? shum? se gjith?ka tjet?r, i mungon dialogu. Jo n? kuptimin e drejtp?rdrejt?, sepse sasia e tij n? filma nuk ?sht? jetike, porse edhe ai pak dialog q? b?het mes kat?r personazheve kryesore l? p?r t? d?shiruar, madje nuk t? fal asnj? lloj k?naq?sie p?rpos muhabeteve t? r?ndomta q? mund t? b?j? secili prej nesh n? jet?n e p?rditshme, fjala vjen e tipit: ?A ke pas pun? sot??. Duke u lodhur t? fshihet pas faktit se me Pharmakon-in po sjell nj? zhan?r ndryshe n? kineman? shqiptare, pra filmin alternativ t? aplikuar gjer?sisht n? Europ?, regjisori dhe skenaristi harron se i drejtohet nj? audience q? nuk ?sht? m?suar as me Ingmar Bergman, aq m? pak me Andrei Tarkovskin. Q? t? kuptohemi: Filmi nuk i afrohet asfare zhanrit t? k?tyre dy gjenive t? kinemas? europiane, p?rve?se rast?sisht ashtu si n? filmat e tyre, edhe n? filmin e Shanajt, flitet pak. T? justifikohesh me k?t? duhet t? jesh Lars von Trier apo Pier Paolo Pasolini, t? cil?t filmat e tyre i b?jn? ose i kan? b?r? p?r nj? audienc? t? caktuar, e nuk ua ndjen n?se kuptohet apo p?lqehet.


Subjekti i Pharmakon ?sht? i thjesht? e mundohet pa sukses t? ndjek? nj? linj? t? vetme: Branko, nj? djal? i shkolluar p?r farmaci n? Shtetet e Bashkuara t? Amerik?s, vegjeton gjith? dit?n sa nga Kopshti Zoologjik e sa n? farmacin? e spitalin ku i ati ?sht? drejtor, sepse pik?risht nuk ka asgj? se me ?far? t? merret. Regjisori t? lodh me planet e st?rgjata t? korridoreve t? spitalit apo gjelb?rimin e tep?ruar t? zon?s s? liqenit artificial. Branko dhuron rregullisht gjak sepse i p?lqen nj? infermiere e re, s? cil?s ka droje t?i shpreh? ndjenjat. Nj?her? k?rkon mb?shtetje morale edhe nga Sherifi, nj? polic-roje privat, i cili nuk kuptohet asnj?her? n?se ?sht? roje i Kopshtit Zoologjik, i pallateve ku ka farmacin? Branko apo i spitalit se ku punon i ati i tij, Sokrati. Sherifi thjesht mbin gjithandej. Sara, infermierja bjonde q? asiston Brankon sa her? q? ky dhuron gjak, ka shtruar n?n?n e saj n? spital, e cila me ndihm?n e Sokratit po b?n kurat e kimioterapis? jasht? radhe nga pacient?t e tjer?. Ky ?sht? ?sekreti? i madh q? vajza e re dhe babai i ve i Brankos ndajn? mes tyre prej disa koh?sh. E n? kap?rthimet e k?tij sekreti, shikuesit i jepet p?rshtypja se mes Sokratit dhe Sar?s, p?rve? lidhjes si profesor-studente, ekziston di?ka tjet?r, ndoshta nj? marr?dh?nie seksuale q? ndizet hera her?s. Rreth k?tyre kat?r personazheve v?rtitet gjith?ka: Ata 2-3 figurant? q? shfaqen tek-tuk nuk thon? asgj?. Madje, t? jepet p?rshtypja se vet?m k?ta kat?r njer?z jetojn? n? nj? qytet t? madh, i cili dikur ka qen? i populluar, por nj? s?mundje zombish ka shkretuar gjith?ka. Aq sa shikuesit g?zohen kur shohin dik? q? l?viz n? sfond, sepse do t? thot? se aty paska jet?! N? spitalin ku punon Sokrati nuk ka as pacient?, madje as n?na e Sar?s nuk shfaqet kurrkund, ndon?se ?sht? strumbullari i gjith? vuajtjes s? saj, e q? dashuria p?r t? dhe shpresa se Sokrati i jep m? kot se do ta shp?toj?, e shtyn drejt seksit (t? pretenduar) me doktorin dhe lidhjes me Brankon. Por, a vuan v?rtet Sara p?r n?n?n e saj, q? l?ngon n? shtrat? Aktorja n? rolin e Sar?s, Olta Gixhari, duket q? jo! Q? do t? thot? se nuk hyn asfare n? rol, por thjesht b?n mir? at? q? i thon?. Edhe n? ?astin e vet?m q? qan, e b?n n? nj? bised? surreale me Sherifin, edhe ky i drojtur ta pyes? tro?: ?A je nj? kurv? p?rfituese??. Ndoshta subjekti do t? ishte m? interesant sikur Sara t? ishte e till?, t?i vinte n? loj?, si Sokratin dhe Brankon, e n? fund t? dilte e fituar. Por, n? film ajo nuk dihet se ???sht?.


Branko simbolizon t? rinjt? shqiptar? q? vegjetojn? sa n? nj? kafe n? tjetr?n, pa b?r? kurr? asgj?. K?ndv?shtrimi ?sht? interesant, rinia e sotme ?sht? v?rtet vegjetonj?se, por pse ?sht? kaq e nevojshme q? vegjetimin e nj? t? riu, regjisori ta personalizoj? n? dy or? e dhjet? minuta ecejake t? kota nga liqeni, kopshti botanik, duke rr?fyer nj?koh?sisht betonizimin e Tiran?s (a thua se nuk jemi ngopur nga kjo) dhe marr?dh?nien e v?shtir? mes brezave, babait dhe t? birit, kjo nuk kuptohet. Aktori Klevis Begaj arrin t? p?r?oj? nj? lloj melankolie t? heshtur n? personazhin e tij, por nuk arrin t? hyj? plot?sisht brenda atij t? riut t? lodhur shqiptar, q? nuk di ??t? b?j? p?r t? shtyr? dit?t. Madje, bindja se kur s?ke me ?far? t? merresh t? shtyn medoemos t? ngat?rrohesh me di?ka t? keqe, qoft? droga apo alkooli, as k?t? Branko nuk e b?n. Ai tregohet i mir? me nj? djalosh lyp?s, q? e strehon n? farmacin? e t? atit, dhe k?t? t? fundit e quan ?legen?, nd?rsa Sar?n gati sa nuk e dhunon, kur m? par? kishte droje t?i fliste. Detaje interesante, t? cilat po t? qen? zhvilluar n?p?rmjet nj? skenari t? plot? e t? ngjeshur, mund t? kishin sjell? n? drit? v?rtet t? riun shqiptar, vetshkat?rrues e t? lodhur nga m?rzija.


Niko Kanxheri n? personazhin e Sokratit ?sht? n? rolin e duhur, por n? filmin e gabuar. P?r at? q? i k?rkohet, ai e b?n shum? mir?. Fjal?t q? i vihen n? goj? nga skenari jan? m? t? mirat e mundshme. Edhe ai ka nj? shp?rthim p?rball? Sherifit: ?sht? e habitshme q? nj? drejtor spitali, i fuqish?m e me pushtet, q? thot? se ?sht? Zot n? at? spital sepse ka n? duart e tij jet?t e gjith? pacient?ve, t?i hapet nj? polici-roje privat, e madje t?i jap? llogari atij, meqen?se ky shqet?sohet p?r fatin e Sar?s. Mungesa e personazheve t? tjer?, ?ka nuk justifikohet p?r regjisorin, b?n q? filmi t? ket? mungesa t? theksuara dialogu n? ato momente kur duhet dialog. K?shtu, t? nj?jt?t njer?z detyrohen e p?rpiqen t? luajn? pa sukses t? gjitha personazhet, edhe ato q? duhet t? ishin, si? mundohet t? futet vend e pa vend Sherifi, aty ku ka nevoj? p?r nj? pal? t? tret?. P?r nj? projekt t? financuar me 265 milion lek? (t? vjetra) kjo ?sht? di?ka e pafalshme. Evan Glodell, nj? regjisor i ri amerikan, me filmin e tij t? par? ?Bellflower?, ka treguar se edhe me 17 mij? dollar? mund t? b?sh nj? film shum? t? mir?, n?se ke nj? skenar q? ngjit.


Nga ana tjet?r, tema e korrupsionit me ila?et preket sa p?r t? th?n?. Nj? gazetare shfaqet diku nga mesi i filmit p?r t? marr? informacion nga Branko, me porosi t? Sokratit, i lexon atij se ?ka shkruar (?), por ku s?ka asgj? t? re, thjesht konfirmime se mjek?t shqiptar? na paskan edhe farmaci, e u thon? pacient?ve t?i blejn? aty ila?et. Hera e dyt? dhe e fundit q? p?rmendet kjo ??shtje, p?r t? cil?n n? fakt ia vlen t? b?je nj? skenar t? t?r? pa pasur nevoj? p?r linja t? tjera sepse bota e n?ndheshme e biznesit t? ila?eve ?sht? kaq e fikshme, ?sht? n? p?rballjen bab? e bir: Sokrati i hak?rrehet t? birit se nuk punon gjith? dit?n, e madje edhe faturat e farmacis? i b?n gabim; nd?rsa ky ia kthen se nuk do q? Sokrati t?i sjell? p?r t? treg?tuar ila?e t? skaduara ose af?r skadenc?s. Dialogu ?sht? nj? lloj p?rballjeje krejt e zakonshme mes dy njer?zish, kur babai i b?n moral qesharak t? birit: ?V?ri gishtin kok?s, se nuk je m? i vog?l?.


Pavar?sisht se Pharmakon ?sht? nj? mishmash subjektesh t? ngucura me zor n? kat?r personazhe, ai ka nj? fotografi t? mir?: dy drejtor?t e fotografis?, nj?ri koreanojugor e tjetri izraelit, kan? b?r? nj? pun? t? mir?. Kjo ?sht? shija e vetme q? mund t? marr?sh me vete pasi del nga kinemaja. Por, mendimet mbi k?t? duket sikur t?i p?rdhunon batuta e Brankos ndaj Sar?s: ?Je q? me Sokratin??. A thua se kjo ?sht? dilema e madhe e rinis? vegjetonj?se shqiptare!?

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket