Reportazh

Dyzimet e shqiptar?ve t? p?rtejm

Kontrastet mes etnive, dallimet brenda vet? shqiptar?e dhe dilemat e nj? popullsie t? z?n? n? kurthet e politik?s. Nj? udh?tim n? trevat tona t? nxehta, deri n? Mitrovic?n e Veriut. Aty ku shqiptar?t ?e ngujuar? po b?jn? rezistenc?n e fundit
Skerdilajd Zaimi
N?se ka nj? gj? q? i bashkon shqiptar?t n? Ballkan, kjo ?sht? gjuha, mungesa e kujdesit estetik p?r hap?sirat publike dhe mbikonsumimi i retorik?s politike. M? i preksh?m p?r t?u perceptuar ?sht? aspekti i dyt?, ai q? lidhet me urbanistik?n dhe rregullin e qendrave t? banuara nga shqiptar?, t? cilat formojn? nj? lloj areali unik n? sfondin ballkanik. Gjithkush q? kap?rcen kufijt? shtet?ror? mundet fare leht? t? v?rej? ndryshimin n? rrug? dhe n? ruajtjen e mjedisit, si nj? raport i q?ndruesh?m pozitiv, teksa rivendosja e kontaktit me bashk?kombasit e riciklon panoram?n ton? t? mir?njohur.


Vij? dalluese m? e qart? ?sht? Maqedonia, ku trash?gimia e ish-Jugosllavis? n? urbanisitik? mbetet referenc? zhvillimi, por edhe trash?gimi. Dallesa shqiptare brenda saj ?sht? e rrokshme aq mir? saq? s? bashku me diversitetin etnik dhe fetar n? krahasim me fqinj?t sllav?, krijon nj? lloj tipologjie m? vete. P?r at? q? udh?ton drejt Shkupit, bukurit? e qeta t? qytezave dhe fshatrave an?s Ohrit, sfilata e em?rtesave dygjuh?she, apo kishat dhe xhamit? q? konkurojn? me nj?ra-tjetr?n jan? bashk?shoq?ruese dhe guid?. Por n? brend?si t? vendit gjendesh kur hyn n? pellgun e Pollogut dhe i afrohesh Tetov?s. Nj? qytet i nd?rtuar ndan? malit t? Sharrit n? fush?n pjellore t? Pollogut, p?rball? malit t? That?, Tetova qysh prej vitit 2001 shtjellon nj? ekzistenc? politike t? re. Promotore e luft?s s? para 11 viteve, ajo u vet?p?rcaktua si qend?r e bot?s shqiptare n? Maqedoni, duke sfiduar status quon? e vendosur nga Shkupi dhe dominimin e fort? sllav. Por Tetova vuan paradoksin e t? qenit nj? provinc? n? zhvillim n? kuptimin urbanistik dhe at? kulturor shpirt?ror, e si e till? ajo nxjerr n? pah kontraste t? forta q? jan? shtres?zuar nd?r vite. Kontrast etnik radikal me sllav?t, kontrast me shqiptar?t e Shkupit dhe elit?n politike t? mbledhur kryesisht te PDSH-ja; t? gjitha k?to konstante t? nj? dallimi q? i jep kuptim real edhe marr?veshjes s? njohur t? Ohrit. Metaforat historike bashkohen me tipare orientale t? identitetit nacional shqiptar p?r t? dh?n? nj? hap?sir? thuajse t? pap?rs?ritshme. Sheshi ?Iliria? ?sht? ideja m? e re e ngulitur q? i vjen pas koh?s osmane e cila la pas nj? komunitet t? konsoliduar mysliman. N?se dikush d?shiron t? njoh? realitetin e periudh?s osmane dhe kompleksitetin identitar t? shqiptar?ve, ndoshta ndodhet n? vendin e duhur. K?tu asgj? prej s? shkuar?s nuk ?sht? mohuar e as kompenson k?nd. Teqeja Harabati ?sht? nj? kompleks i r?nd?sish?m dhe i k?ndsh?m p?r t?u vizituar; ajo ?sht? nd?rtuar n? mesin e viteve ?500, por aktualisht ?sht? pron? e Bashk?sis? Islame t? Maqedonis?.


?Ai q? e nd?rtoi, ishte njeri aq besimtar, saq? thuhet se duke par? vij?n e ujit q? shkonte tha se edhe n?se dikush do t? hidhte alkool n? uj? e m? tej nj? kafsh? do t? pinte n? t?, ajo kafsh? nuk duhej ngr?n? sepse ?sht? m?kat?, na thot? roja e Teqes?, besimtar sunit, dikur nj? ushtar i Ushtris? ?lirimtare Komb?tare, por edhe asaj p?r ?lirimin e Preshev?s, Medvegj?s dhe Bujanovcit. Pa shum? pretendime p?r njohjen e fakteve historike, i riu ?sht? i drejtp?rdrejt? kur flet p?r Teqen?, e cila n? dallim nga realiteti n? Shqip?ri nuk administrohet nga komuniteti Bektashi. ?Baba Mondi nuk ?sht? kryegjysh bot?ror. Ai ka ardhur t? p?r?aj? n? em?r t? alevizmit. Por 20 milion? alevit?t e Turqis? nuk e njohin at??, shprehet ai. Nd?rkoh? sekretari i Muftinis?, Namik Xhaferri, e p?rcjell edhe m? qart? at? se ?far? zien n?n flamurin kuq e zi t? shqiptar?ve t? Maqedonis?. ?Komuniteti bektashian nuk ekziston de jure n? Maqedoni. Ka pas qen? para lufte si sekt, por jo si komunitet. Bektashinjt? n? Maqedoni jan? n? nj? num?r t? pap?rfillsh?m. P?r ne ata jan? sunit? dhe jo alevit?, pra shiit??, thot? Xhaferri. Toleranca nd?rfetare q? ?sht? himni i afetarizmit zyrtar n? Shqip?ri, nuk ka vend n? shqiptar?t e Maqedonis?, q? kan? nj? p?rkufizim m? origjinal edhe p?r komb?tarizmin. ?Nuk dihet kush ka ndihmuar m? shum?; feja shqiptarin? apo shqiptaria fen?. Trupi ?sht? kombi, nd?rsa feja ?sht? shpirti. Edhe bektashinjt? e Shqip?ris? n? fakt ne i njohim si sunit?, jo si alevit??, vijon Xhaferri.


Kjo karakteristik? e njohur e Tetov?s, q? p?rher? r?ndon perceptimin e shqiptar?ve t? Shqip?ris?, mbulon at? q? duhet t? ishte t?rheqja kryesore; Malin e Sharrit. Shum?kush p?r pushime dim?rore i qaset Mavrov?s, por Sharri dikur ishte i preferuari i elit?s jugosllave dhe n?se e viziton, e kupton p?rse. Me rrug? t? shtruara deri n? 1750 m lart?si, kompleksi dim?ror i ngritur aty ?sht? nj? destinacion befasues. Linja teleferik?sh q? prej 30 vjet?sh, nj? hotel shtet?ror (me dy drejtor?, nj? maqedonas dhe nj? shqiptar), i ngjash?m me ?Albturistin? ton?, ?sht? pika e fundit nga ku mandej mund t? nisesh p?r t? b?r? ski. ?Ka pista p?r profesionist?, por edhe p?r amator?. Ka edhe nj? makin? q? ?an d?bor?n dhe sh?rben p?r t? sh?titur njer?zit?, thot? drejtori shqiptar, Bekim Selami. Pistat nisin q? prej 2500 metrash dhe me nj? v?shtrim t? shpejt? ato thjesht ngacmojn? d?shir?n p?r t? shijuar sfid?n e malit. Sharri nuk ?sht? pron? vet?m e d?bor?s. ?N? ver? k?tu zhvillohen gara me motorra dhe bi?ikleta deri n? Mavrov??, shton Selami, duke sqaruar se aktualisht investimet private nuk jan? lejuar p?r arsye politike.


Problemi shqiptar i Maqedonis? merr tjet?r nuanc? n? qendr?n politike n? Shkup. Ky ?sht? nj? qytet q? ka centralizuar historin? e t? gjith? vendit dhe p?rmes filozofis? s? ekuilibrit ?sht? shnd?rruar n? nj? mozaik t? stabilitetit. Epoka osmane shijohet si realitet urban n? lagjen ?arshi t? shqiptar?ve; me 16 hamamet e dikurshme t? saj ajo ?sht? krenari e historis? s? af?rt t? qytetit. Epoka kristiane ?sht? e prekshme n? zon?n maqedone, por ajo gjurmohet kryesisht p?rmes kishave t? shumta, t? vjetra e t? reja q? ballkanizojn? s? bashku me xhamit? k?t? qend?r antike. Dhe ?sht? pik?risht paganizmi dhe antikiteti helen ai q? mbetet paradoksalisht shpresa e fundit e krijimit t? identitetit maqedonas. Monumenti i Aleksandrit t? Madh n? sheshin ?Makedonia?, ndan? t? cilit ?sht? ajo e car Samuelit, ?sht? k?rthiza nga ku sot maqedonizmi, nga em?rtes? me rr?nj? topografike po m?ton t? shk?putet nga ?do lidhje gjenetike me realitetin. ?sht? nj? gjetje prej p?rralle, as akademike dhe as propagandistike; nj? dyzim shpirt?ror i cili tejkalon me forc? retorik?n politike; ?maqedonizmi aleksandrin? n?se mund t? shprehemi k?shtu, ?sht? nj? besim p?r t? siguruar nj? ekzistenc? surreale. N? thelb gjithsesi, l?mshi maqedonas mund t? kuptohet m? mir? si nj? raport i kriz?s s? identitetit t? sllav?ve maqedonas me t? tjer?t. ?Serb?t nuk u njohin kish?n, bullgar?t shtetin, nd?rsa grek?t emrin. Vet?m ne i pranojm? si t? duan ata?, kan? qejf t? t? thon? p?rher? shqiptar?t lidhur me maqedonasit. Dhe me gjas? shifrat jan? b?r? t? rr?shqitshme; p?rve? atyre q? dihen tashm?, edhe musliman?t e Torbeshit nuk dihet se ?far? do t? deklarohen, vlleh?t e Krushevit jan? rizgjuar, pa harruar ortodoks?t shqiptar? t? Rek?s. Gjith? gjith? ky grup shkon diku n? 15%, ?ka mjafton q? t? kthej? frik?n n? makth p?r maqedonasit sllav?. T? gjith? besojn? se jan? ose ilir? ose maqedonas; vet?m per?ndit? i kan? moderne. E n? nj? vend kaq t? vog?l me kontraste kaq t? befasishme, kalojm? nj?rin nga disa kufinjt? q? ndajn? shqiptar? nga shqiptar?.


Kosova i ngjan m? shum? Shqip?ris? sesa Maqedonis?. Ky mbetet nj? konstatim q? p?rg?njeshtron forc?n homogjenizuese t? jugosllavizmit, ndon?se nuk ofron n? k?mbim di?ka p?r t?u mburrur. Q? prej pik?s doganore t? Hanit t? Elezit e deri n? Prishtin?, nuk ka realisht ndonj? gj? q? t? mbetet n? mendje. Nj? rajon fushor, me rrug? m? pak t? mir?mbajtura sesa Maqedonia, nd?rtime t? reja; gjith?ka prej nj? bote shqiptare q? n? ndryshim nga pritm?rit?, ka fshir? ?do gj? sllave. Por Kosova ?sht? n? vend t? par? p?r sa i p?rket ??shtjes politike. N? ngjashm?ri me Shqip?rin?, k?tu politika konsumohet masivisht. E meqen?se po nj?soj projektet jan? p?rkthime shabllone, ato e tkurrin ligj?rimin n? retorik? t? past?r dhe pa ofert? reale. Prishtina q?ndron diku me qendr?s politike t? Kosov?s dhe nj? province t? dikurshme t? Jugosllavis?. 13 vjet liri, qart?sisht nuk jan? 13 vjet normalitet, pse n? Kosov? normaliteti ka humbur q? n? 1981-n. Edhe p?r vet? qytetar?t, tanim? ngjarjet e fundit zhvillohen ?n? Veri?, n? Mitrovic?. ?N?se do t? ndahet, at?her? plani Ahtisari duhet edhe p?r Lugin?n e Preshev?s?, thot? Abdullah Banjska, nj? inxhinier elektronik nga Mitrovica. Sipas tij, spastrimi etnik k?saj radhe ?sht? i But?, me shitje sht?pish dhe largim t? kontraktuar si t? thuash, t? shqiptar?ve. ?N? lagjen e boshnjak?ve jan? p?rfunduar tashm? 38 kontrata shitjesh t? sht?pive?, shton Banjska. Ai ka di?ka p?r t? th?n? edhe p?r ?komunitetin nd?rkomb?tar? q? bashk? qeveris Kosov?n, por nd?rkoh? administron edhe lirin? e kosovar?ve. ?Un? kam punuar n? industrin? e akumulator?ve. E prish?n nd?rkomb?tar?t q?llimisht?, deklaron ai. Si? ?sht? e qart?, lajmet tashm? kalojn? nga Mitrovica. Ajo mban nj? or? e 30 minuta nga Prishtina n? nj? rrug? thuajse drejtvizore n? fush?. Af?r Mitrovic?s ndjen edhe pranin? serbe, e cila d?shmohet n? fshatrat ndan? rrug?s, n? kisha q? duken s? largu apo edhe n? l?vizjet e kamion?ve t? KFOR-it. Nj? zon? krize n? trajtim e sip?r. Nj? prej aktivist?ve t? L?vizjes Vet?vendosje na tregon se n? Kosov? komuniteti nd?rkomb?tar ka dal? hapur, madje n? flagranc? si vendimmarr?s. ?Diskutohej ligji p?r kthimin e institucioneve t? mikrokredis? n? bank?. N? kryesin? e Kuvendit, ku po diskutohej hyn zv.ambasadori amerikan dhe urdh?ron miratimin e ligjit?, na thot? an?tari i VV-s? p?r nj? akt t? pashembullt q? u denoncua m? pas n? media nga partia e Albin Kurtit. Kjo e fundit ka ngritur nj? aktakuz? t? re p?r situat?n n? Mitrovic?, vrasjet dhe klim?n e frik?s t? ngulitur atje. Mb?rritja n? k?t? qytet kalon nga shkolla ?Tefta Tashko Ko?o? dhe nj? pjes? e kompleksit industrial t? Trep?es. Vet?m pak dit? m? par? kryetari i komun?s b?ri thirrje q? ??do banor t? mbroj? pragun e sht?pis? s? tij?, nj? apel q? Musa Myftari, p?rfaq?sues i banor?ve t? Veriut e refuzon. ?Si mund t? mbrohesh me nj? pistolet?; si mund t? mbrohem un? me nj? arm?. Kjo ?sht? absurde?, thot? ai. Kirurg urolog, i diplomuar n? Zagreb, Myftari ?sht? nj? 65 vje?ar i kulturuar, q? miq?sisht t? fton n? sht?pin? e vet. Ajo gjendet n? lagjen e doktor?ve dhe p?r t? kaluar aty, banor?t kan? nd?rtuar s? fundmi nj? ur? t? vog?l q? paralelizon ur?n e bllokuar t? Ibrit. ?Un? nuk kam nj? urrejtje t? posa?me ndaj serb?ve. Madje pas lufte sikur nis?m t?i harrojm? ato ?far? ndodh?n, por ata nis?n s?rish t? protestonin?. Vet?m 50 m m? tutje nj? pallat i nd?rtuar nga Serbia banohet nga 50 familje serbe t? sjella aty posa??risht. ?Nga qeveria jon? reagohet vet?m me retorik?. K?tej nuk ka nj? organizim t? banor?ve. As mbrojtje vetjake ne nuk mundemi t? b?jm?. Ne kemi zhvilluar takime me KFOR-in vet?, nd?rsa EULEX i ka sabotuar takimet duke na p?rbuzur?, shprehet ai. Miku i tij Musa Jonuzi shprehet se ?k?tu ne u kthyem n? vitin 2007. Nd?rtuam sht?pit?. K?tu u kthyen m? burrat?, thot? ai duke treguar se s? fundmi ?sht? krijuar edhe nj? polici multietnike e quajtur Nj?sia Bravo. Zhurm?n e madhe t? shqet?simit t? meshkujve, t? prirur p?r ta par? situat?n p?rmes p?rgjegj?sis? dhe syzeve t? gjykimit mbi nj? skenar serb, e zbut n? m?nyr? shembullore prania e femrave. E shoqja, e Myftarit, Sofia ?sht? rrobaqep?se. E heshtur dhe pa fjal?, realiteti i saj ?sht? m? af?r problemeve t? jet?s s? p?rditshme. ?Sofia shkon n? qytet dhe blen shpesh nj? revist? gjermane p?r modele rrobash. Burda quhet. I thash? t? mos shkoj? se ?sht? me rrezik, por ajo nj? her? n? muaj hyn. Ca koh? ia sillte nj? serb, komshi yni, por tash edhe ai e saboton?, thot? dr. Myftari duke qeshur. Kur e pyet n?se serb?t vall? a kan? nj? pik? t? dob?t, ai ta kthen i qet?. ?Beogradi ?sht? pika e tyre e dob?t. Dikur do t?i braktis?, si? braktisi edhe Rusia Serbin?, kur ja desh interesi?, thot? ai. N? fakt edhe Prishtina i ka braktisur mitrovicar?t t? gjendur n? nj? fat t? p?rbashk?t me serb?t, si dy komunitete t? mbetur peng i politik?s sesa konfliktit real.

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket