Reportazh

Net?t e bardha t? Kremlinit

Revista Klan, e ftuar n? eventin e organizuar nga Itar Tass. Problemet e gazetaris? tradicionale dhe sfidat e shekullit t? ri. N? Mosk?n e Putinit dhe t? ?rus?ve t? rinj?, ku nj? shtres? e mesme ?sht? zgjuar. Sepse nuk i mjafton m? mir?qenia e rigjetur
nga Moska, Alqi Ko?iko
Dielli nuk duket asgj?kundi, por as muzg nuk i thua dot. Duke dal? nga aeroporti moskovit i Vnukovos, ?me sy t? lir?? ora duhet t? jet? aty rreth 7 e padites. N? fakt, ka kaluar 22.00 dhe ?sht? akoma dit?, teksa dritat e para z?n? e ndizen me p?rtes?. Me sa duket, teoria e kompensimit vlen edhe n? k?t? rast: P?r nj? kryeqytet si Moska, q? ka nj? nga dimrat m? t? gjat? e m? t? eg?r n? kontinent, natyra ka menduar t?ja kthej? kusurin n? ver?, me t? famshmet net? t? bardha t? cilat, n? realitet, nat?n e v?rtet? me err?sir? t? plot? e kan? vet?m 3-4 or?.


Me Mosk?n, shqiptar?t kan? nj? marr?dh?nie dashuri-urrejtje q? shtrihet thell? n? koh?. Por k?t? fillim korriku 2012 nuk kemi ardhur p?r mbledhjen e 81 partive motra, as p?r t?ja p?rplasur n? fytyr? ndonj? revizionisti t? v?rtet?n shqiptare. Tamam tamam, pik?risht nevoja p?r revizionim ka mbledhur k?tu, n?n ftes?n e agjencis? shtet?rore t? lajmeve Itar Tass, mbi 300 gazetar? nga 102 vende t? bot?s, q? p?rfaq?sojn? 213 organe shtypi nga m? t? ndryshmet: Agjenci lajmesh private e shtet?rore, televizione, radio, gazeta, revista etj. Ngjarja kat?r ditore, me emrin impresionues Samiti Bot?ror i Medias, ?sht? n? fakt e dyta brenda pak vitesh: n? vitin 2009 zot sht?pie ishte agjencia kineze Hsinhua.


Organizator?t


Nuk ka si mos t? t? b?j? p?rshtypje fakti q? gjigand? shtet?ror? t? lajmeve si Hsinhua apo Itar Tass, nga vende q? nuk shquhen p?r ndonj? merak t? madh p?r shtypin e lir?, t? drejt?n p?r informim t? pac?nuar dhe gazetarin? e pavarur, organizojn? evente t? tilla. Por padyshim, po aq p?rshtypje kan? b?r? n? v?mendjen e medias per?ndimore edhe ekspansioni i madh informativ kinez, q? tashm? transmeton me kanale televizive n? gjuh? t? ndryshme anemban? globit, e po ashtu zgjerimi rus. N? k?t? mes, mendja ta do q? ka t? b?j? shum? edhe prestigji i rigjetur dhe i p?rforcuar bot?ror i k?tyre vendeve, q? nis nga ekonomia, reflekton tek politika e patjet?r, k?rkon t? rrezatoj? edhe tek organizime t? tilla. Por pak r?nd?si ka t? rr?mosh p?r t? gjetur arsyet e nj? forumi t? till?, kur gjen aty kaq shum? koleg?, nga kaq shum? organizata mediatike me sfonde nga m? t? larmishmet: Ka gazetar? nga Mianmari, ish Birmania, ku sapo jan? liruar vidat e regjimit ushtarak q? mbante n? izolim nobelisten San Suu Kyi; nga Mongolia (edhe k?tu habia nuk lodhet s? p?rs?rituri tek un?, ashtu si pak vite m? par? me nj? gazetar kinez: Miku nga Ulan Batori m? shpjegon se prind?rit e tij jan? rritur me filma shqiptar? t? socrealizmit), nga vende t? vogla ekzotike si Sejshellet e Mauricius apo nga Nigeria, Malajzia e Franca. Pastaj, prania e nivelit t? lart? nga organizata si Asoshiejtid Pres, Rojter e BBC, mjaftojn? q? t? bindesh se ky takim ?sht? marr? seriozisht. Nga ana tjet?r, organizimi ?sht? perfekt dhe p?r k?t? Itar Tass dhe shefi i saj Vitali Ingatenko mor?n lavd?rime te merituara.


Tek e fundit, problemet e medias jan? kaq t? ngjashme: ?K?rc?nimi? i medias tradicionale nga rrjetet sociale dhe interneti, r?nia q? po p?rjeton shtypi n? let?r, domosdoshm?ria e p?rshtatjes s? tradicionales drejt mjeteve t? reja t? komunikimit, etika e gazetaris? dhe shteti p?rball? gazetarit, marr?dh?niet pronar-gazetar e k?shtu me rradh?. Qoft? dhe thjesht diskutimi i k?tyre temave dhe njohja me miq t? rinj, ja vlen barra qeran?.


Qyteti


P?rballja me nj? qytet si Moska, mbresat i ka t? garantuara. Por ato jan? t? ndryshme p?r dik? q? e viziton p?r her? t? par?, pa ndonj? informacion a ngarkes? emocionale paraprake, e krejt t? tjera p?r dik? tjet?r q? shkon aty me nj? depozit? informacionesh n? tru mbi car?t e careshat, revolucionin bolshevik (m? sakt? grushtin e shtetit), Leninin e Stalinin, luft?n e madhe patriotike, Hrushovin e Enverin, Solzhenicinin dhe? Kadaren?. Ato pak net? t? bardha moskovite mu kujtua shpesh ?Muzgu i per?ndive t? step?s? t? shkrimtarit ton? t? madh, ky rr?fim blasfemik p?r rinin? ?udit?risht liberale sovjetike, po ta krahasoje me indoktrinimin tragjik shqiptar. Instituti Gorki ku studioi ai, ?sht? ende aty. Sa p?r per?ndit?, ato jan? nd?rruar dhe n? Olimpin rus kan? hyr? banor? t? rinj. Hoteli yn? ?sht? shum? pran? nd?rtes?s s? Dum?s shtet?rore ruse, parlamentit, nja dhjet? minuta larg Kremlinit me makin?. Sepse k?mb?ve nuk mund t?u besosh dot n? Mosk?: Nj? nd?rtes? q? e sheh para syve gati p?r ta kapur me dor?, t? duhet nj? ecje sportive tre?erek or?she q? ta arrish.


Kremlini, Sheshi i Kuq dhe lulishtet rrotull, g?lojn? nga turist?t dhe t? rinjt? q? tashm? kan? pushimet. Temperatura prej 26 grad?sh celcius n?nkupton kulmin e vap?s, ndaj moskovit?t freskohen pran? shatrivan?ve t? mrekulluesh?m. Gjith?ka ?sht? e restauruar dhe e riparuar n? kryeqytetin e epok?s Putin. Kullat e Kremlinit dhe katedralja e Sh?n Vasilit shk?lqejn? nga nj? mir?mbajtje p?r t?u pasur zili. ?Moska historike nuk ka ndryshuar shum??, na thot? shoq?ruesja e grupit ton?, Irina, ?por fondet e riparimeve dhe mir?mbajtjes jan? shtuar jasht?zakonisht?. Patjet?r, me pasurin? e rigjetur t? l?nd?ve t? para, q? i sigurojn? Rusis? nj? rritje ekonomike prej 7% n? vit, t? harxhosh di?ka p?r prestigjin ?sht? detyrim. Por t? tjera zona t? qendr?s s? Mosk?s kan? ndryshuar kat?rcip?risht. N? veri t? hotel Radisson, (ish fam?madhi hotel Ukrainskij), horizonti ?sht? transformuar nga nj? seri qiellg?rvisht?sish, nd?rsa lumi i Mosk?s p?rshkohet rregullisht nga nj? trafik bajagi i dendur anijesh e tragetesh turistike.


Moskva do t? thot? k?net?, dhe n? k?t? hap?sir? t? shesht? plot pyje ku princi Juri Dollgoruki vendosi t? nd?rtoj? Kremlinin (k?shtjell?n) me mure druri n? shekullin e 13-t?, pika m? e lart? jan? Kodrat e Harabelave (Vorobjovi Gori) 75 metra m? lart se pjesa tjet?r, pran? stadiumit t? futbollit Luzhniki, q? t? ofrojn? nj? panoram? t? gjer?. Sot kjo ?k?net?? strehon mbi 12 milion? banor?, pa p?rfshir? periferit?, nd?rsa n? dit?t e pun?s qyteti num?ron mbi 18 milion? njer?z, sepse i shtohen punonj?sit q? vijn? nga rrethinat. Pra, ?sht? qendra urbane m? e madhe e kontinentit dhe me t? konkurron vet?m Stambolli. Dhe ciceronia Irina njofton se papun?sia n? qytet ?sht? ve? 2%, pavar?sisht se n? rang vendi shifra shkon n? 7%. Ve?se, harrojini filmat hollivudian? t? viteve 90-t?, sipas t? cilave n? Mosk? me pak dollar? mbaroje ?far?do pune. Sot b?het fjal? p?r nj? qytet nga m? t? shtrenjt?t n? Europ? e bot?, ku rroga mesatare ?sht? mbi nj?mij? dollar? amerikan?; si nj?si ekonomike, Moska prodhon mbi nj? t? pest?n e GDP-s? ruse dhe ?sht? qyteti q? strehon m? shum? miliarder? edhe se Nju Jorku.


Debatet


P?rve? fjalimeve p?rsh?ndet?se n? distanc? nga sekretari i p?rgjithsh?m i OKB-s? Ban Ki Mun dhe presidenti rus Vladimir Putin, punimet e samitit i p?rsh?ndeti edhe kreu i Dum?s, Sergej Jevgenevi? Narishkin. I ardhur nga diplomacia dhe biznesi leningradas, p?r shum?k?nd kryetari i ri i Dum?s ?sht? nj? shembull m? shum? i promovimit q? presidenti Putin u ka b?r? miqve t? tij t? Sh?n Pjet?rburgut. Fjalimi, sigurisht formal (me urime p?r suksese t? reja t? medias etj,), u prit me t? gjitha sajdisjet e mundsh?m nga i zoti i sht?pis? Ignatenko, por jo dhe aq nga shefi i BBC World Service, Piter Horoks. Ky i fundit, n? fjal?n e tij b?ri nj? nd?rhyrje tipike angleze kur p?rmendi ashtu shkarazi se nuk e kuptonte p?rse duhej t? ishin t? pranish?m politikan? n? nj? mbledhje gazetar?sh. N? fakt, v?rejtja kishte nj? baz? m? t? gjer? se kaq, dhe zoti Horoks e dinte fare mir? se politika nuk mund t? mbetej dor?jasht? n? nj? kuvend ku ndodheshin kaq shum? agjenci shtet?rore lajmesh, e madje edhe ministra t? Informacionit (nga Bahrejni, Kongo etj) apo z?dh?n?s shtypi t? qeverive. E q? politika nuk mund t? mbetej jasht? k?tij samiti, e ilustroi qart? p?rplasja mes shefit t? agjencis? iraniane t? lajmeve IRNA, Ali Akbar Javanfekr, dhe Piter Horoks. ?Ju deklaroni prej dit?sh se familjet e stafit iranian t? BBC-s? po persekutohen, duke e ditur se kjo nuk ?sht? aspak e v?rtet??, iu drejtua Javanfekr anglezit. Horoks ja ktheu qet?: ?Kjo ??shtje nuk mund t? diskutohet k?tu. Meq? ju nuk m? ftoni n? mediat tuaja, un? ju ftoj n? televizionin ton? ta debatojm? sa t? doni k?t? problem?.


Ankesa t? forta kishte (me sa dukej, ndaj mediave per?ndimore) edhe ministrja e Informacionit t? Bahrejnit, Samira Rajab, sipas s? cil?s mbulimi q? mediat nd?rkomb?tare u b?n? trazirave bahrejnase vitin e kaluar, (q? nuk u shnd?rruan dot n? nj? vazhdim i pranver?s arabe), kishte qen? tendencioz dhe i nj?ansh?m. T? pak?naqur me Per?ndimin ishin dhe shum? gazetar? e agjenci afrikane, q? jo vet?m k?rkonin m? tep?r v?mendje e mbulim n? median bot?rore, por konstatuan se edhe ato her? q? trajtohen ??shtjet afrikane, p?rmenden vet?m an?t negative dhe problemet.


T? vetmit q? rrinin t? heshtur dhe t? ve?uar, ishin tre an?tar?t e delegacionit t? Kores? s? Veriut. Nj?, vet?m nj? deklarat? b?ri shefi i agjencis? shtet?rore t? lajmeve t? Phenianit: ?Mendoj se n? t? ardhmen ne mund t? kemi bashk?punim me koleg?t tan? t? Kores? s? Jugut, por tani ?sht? ende e v?shtir??. Kaq.


Rus?t e rinj dhe t? vjet?r


?Prap? mu kujtove, Llora?. Nj? varg kadarean teksa ec?n n? rrug?n Arbat, shkon po aq sa cigarja e par? me kafen? e m?ngjesit. Arbati i ri dhe ai i vjet?r, jan? destinacionet e preferuara t? rinis? moskovite. Dyqane, kafene e klube q? g?lojn? nga t? rinjt? tashm? t? ?liruar nga shkolla (vet?m universiteti shtet?ror Lomonosov ka 47 mij? student? e pasuniversitar?), ku p?rzihen shkollar? me anglishte shum? t? mir?, me djema trimosh? me flok? bisht-p?llumbi. K?ta t? dyt?t i nuhasin me hund? t? huajt. Nuk jan? me doemos t? rreziksh?m; duan t? t? shesin di?ka, ose thjesht t? ofrojn? makin?n e tyre taksi me ?mim shum? t? leverdish?m, ???sht? e v?rteta. Vet?m dy dit? m? par?, nj? taksi e li?ensuar q? e mor?m pran? Sheshit t? Kuq p?r t? na ?uar n? hotelin Crowne Plaza (nj? kompleks i p?rbashk?t me World Trade Center, i nd?rtuar me rastin e lojrave olimpike moskovite t? 1980-?s), na kushtoi gati 90 dollar? ose 2700 rubla. Nd?rsa me taksit? pirate rregullohesh me 500 rubla.


N? rrug?n Sretenska, n? qend?r, apo n? lagjen m? t? pasur t? Mosk?s, Rublevka, has jo rrall? nga ata q? terminologjia popullore i ka pag?zuar si ?novij ruski?, rus?t e rinj, pinjoll?t e shtres?s s? lart? miliardere e milionere, t? cil?ve nuk u mungon asgj?, p?rkundrazi, nga siv?llez?rit e tyre europian? apo amerikan?. Parat? e trafiqeve dhe biznesit rus vet?m s? fundi po i hedhin syt? brenda vendit; deri von? ato jan? investuar n? sip?rmarrje personale jasht? vendit (si blerja e ?elsit nga Roman Abramovi?) apo n? veprimtari komerciale (si investimet e m?dha turistike n? bregdetin turk). Dhe k?to para biznesmen?sh, politikan?sh, administrator?sh e zyrtar?sh kan? prodhuar nj? shtres? ?rus?sh t? rinj? q? e kan? humbur nocionin e mas?s. Ndryshe nuk ka si shpjegohet q? n? disa zona n? Mosk?, sht?pit? kushtojn? edhe 8 mij? USD metri katror, pa folur p?r ndonj? rast t? ve?ant? me ?mime di 30-40 mij? USD metri. Gjith? pjesa tjet?r, jan? rus?t ?normal??. Jan? ata q? n? fakt, jan? zgjuar dhe duan ta v?n? n? l?vizje ariun rus pik?risht n? momentin e tij m? t? mir? n? shum? e shum? vite.


Rusia dhe Putini


Kund?shtar? dhe mb?shtet?s t? Vladimir Putinit, t? pakt?n nj? gj? e pranojn? bashkarisht: Rusia nuk ka qen? kurr? m? mir? sesa k?to vite. Q? pas ardhjes s? tij n? pushtet, n? vitin 2000, vendi ka p?rjetuar nj? rritje t? vazhdueshme ekonomike dhe nj? stabilitet politik. Putini vuri ?n? fre? ?e?enin?, nd?rkoh? q? rritja konstante e ?mimit t? l?nd?ve t? para n? bot?, siguroi t? ardhura t? paprecedenta p?r ekonomin?: Gazi, nafta, qymyri, alumini, l?nda drusore etj, u shnd?rruan jo vet?m n? burime fitimi, por edhe n? pushtet politik brenda vendit, dhe mjet i fuqish?m ndikimi e presionesh jasht?. Mir?po, jo t? gjith? pasanik?t e rinj rus? ishin dakord t?i faleshin carit t? ri t? Kremlinit. Mikhail Khodorkovski ra n? burg, nd?rsa t? tjer? ran? n? gjunj? t? shefit bjond nga Leningradi. Dymb?dhjet? vjet m? pas, nuk mund t? flitet p?r demokraci, por as p?r diktatur?. Pra, kthehemi tek neologjizmi demokratur?: Nj? lider i fort? q? maksimalizon suksesin ekonomik, godet me apo pa takt kund?rshtar?t, stimulon klientelizmin dhe forcon pushtetin. Opozita, ashtu si media opozitare, ekzistojn?, por nuk b?jn? dot p?rpara. Vrasja e nj? gazetareje si Ana Politkovskaja, e p?rmendur edhe n? samitin ton? nga shefi i BBC-s?, dhe premtimi p?r krijimin e kushteve p?r nj? media profesionale t? pavarur e t? mbrojtur, sikur nuk shkojn? bashk?. Nd?rkaq, mir?qenia ka krijuar edhe nj? klas? t? mesme jo t? vog?l n? qytetet e m?dha, e cila ka nisur t? k?rkoj? edhe p?rfaq?sim politik: t? kesh makin?, sht?pi n? fshat, rrog? t? mir? dhe pushime jasht? shtetit, mund t? mjaftoj? p?r ca koh?, por kur sheh q? vota jote num?rohet keq ose hi?, at?her? prioritetet ndryshojn?. Dhe protestat pas zgjedhjeve t? fundit presidenciale, q? rikonfirmuan Putinin, ishin m? t? fortat n? Rusin? e re post sovjetike, duke lajm?ruar se rigjetja e nj? nd?rgjegjeje politike e civike mes qytetar?ve vet?m sa ka filluar. Ekziston n? fakt nj? dilem?, e trajtuar edhe n? numrin e fundit t? revist?s ?Foreign affairs?: Vladimir Putin insiston tek pushteti p?r hir t? pushtetit? K?rkon thjesht t? b?j? epok?? Apo sistemi i ngritur prej tij, ku spikat riciklimi i ish KGB-s? si pushtet ekonomik dhe politik, e ka kapur edhe at? vet??


Pas samitit


Frik? dhe shpres?, ishin mesazhet e k?tij takimi global mes gazetar?ve. Frik? nga interneti, nga facebook-u, t?itter-i, nga rrjetet sociale q? hapin lajme me shpejt?sin? e drit?s, duke ua l?n? dopiogjasht?n n? dor? mediave tradicionale. Por jan? lajme q? edhe sikur t? jen? t? v?rteta, duan verifikim, sakt?sim dhe analiz?; k?tu hyn n? loj? gazetaria profesionale. Shpresa ?sht? ana tjet?r e medaljes: Zanat?injt? duhet t? p?rshtaten me mjetet e reja t? komunikimit. Mbase kjo do t? thot? se n? nj? t? ardhme jo t? larg?t, edhe revista Klan do t? lexohet n? internet, jo n? let?r. Por ama, gazetari si profesion nuk mund t? z?vend?sohet nga kalimtari q?, duke b?r? detyr?n qytetare, njofton me celular se ka ra zjarr n?Bushat: Ai nuk na thot? dot se kush e vuri zjarrin, kush u d?mtua, ?far? b?n? zjarrfik?sit dhe autoritetet, kush p?rfitonte nga ky zjarr.


?M? thuaj t? drejt?n, p?r ?far? t? vleu ky takim?, m? thosh miku francez Zhozef nga nj? agjensi rajonale lajmesh normande. I thash? se e prisja q? m? par?, ashtu si ai xhan?m, se pyetjet e ngritura do t? ishin nj? mal i t?r?, dhe p?rgjigjjet shum? pak, ose aspak. Por fakti q? ?qajm? hallet? me koleg? nga gjith? bota, q? p?rndryshe as do na binte rasti t?i njihnim, ?sht? af?rmendsh nj? ngush?llim jo i vog?l. ?Shprehja shqiptare ?nuk ke me k? t? qash nj? hall?, n? k?t? rast ?sht? dometh?n?se?, i thash? Zhozefit t? shkurt?r me gjyslyk?, q? aty p?r aty i ngjita nofk?n ?Zhos profesionisti?. E kuptoi lidhjen me filmin e Belmondos? dhe u gajas.


Me menaxherin e Asoshiejtid Pres, Xhon Danishevski, pat?m nj? tjet?r bised?. Sigurisht, ai e kuptoi se fokusi kryesor i bisedave mbi internetin dhe lajmin e par?, rrjetet sociale dhe gar?n p?r pak sekonda m? shpejt n? variantin Husain Bolt, sikur i linte jasht? t? p?rjavshmet. N? dilem?n mes fastfood-it informativ dhe ?t? kund?rt?s? s? tij, pra analiz?s, reportazhit, shtjellimit, intervist?s, dossierit, komentimit t? ngjarjeve, me pak fjal? ushqimit t? ngadalt?, duhet gjetur nj? e mesme. ?Shpresoja se at? t? mesme do ta gjeja n? Mosk??, i thash?, ?por k?tu gjeta vet?m net?t e bardha?.

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket