Shkence

Seks sapiens

Nuk ?sht? e v?rtet? q? n? shtrat ?lirojm? instiktet tona m? ?kafsh?rore?. P?rkundrazi, b?hemi m? human? se kurr?. P?r m? tep?r, ?sht? dashuria romantike ajo q? quhet persversitet ekskluziv i yni
A ?sht? v?rtet seksi, akti m? kafsh?ror q? kryejm?? Dhe nga gjith? fauna tok?sore, a ?sht? e sigurt? q? jemi t? vetmet specie q? i kemi braktisur disa ?vese?, totalisht t? panevojshme nga pik?pamja e riprodhimit?


Asgj? nuk ?sht? m? false se kjo. Sepse kurr? nuk jemi m? sapiens? sesa n? momentet kur heqim rrobat. Dhe, p?r t? qen? edhe pak ?mistreca?, le t? themi se n? natyr? nuk ka gjest m? pervers sesa pozicioni i ?misionarit?, akoma m? keq n?se ai praktikohet n? krevatin bashk?shortor.


?Homoseksualizmi dhe masturbimi jan? gj?ra normale p?r qindra specie kafsh?sh?, shkruan Dejvid Linden, neuro-shkenc?tar dhe docent n? universitetin John Hopkins t? Baltimor?s, n? esen? e tij ?Busulla e k?naq?sis??, ?t? cilat me q?llim q? t? provokojn? k?naq?si trupore p?r veten, shpikin madje dhe metoda krijuese: Nj? delfin, p?r shembull, ?sht? v?zhguar duke mb?shtjell? nj? ngjal? t? gjall? rreth penisit t? tij. E, mes shum? variacioneve mbi tem?n, kemi edhe ekstreme si meshkujt e nj? lloji rosash, q? praktikojn? seksin me kufomat?.


Dopamina


N? analiz? t? fundit, deklaron Linden, ?e vetmja gj? q? padyshim kemi t? p?rbashk?t me kafsh?t sa i p?rket fush?s s? seksit, ?sht? q? ky aktivitet ?liron shkarkime t? fuqishme e t? k?naqshme dopamine (nj? neurotransmetues), n? disa zona t? nd?rlidhura t? trurit q? quhen ?qarku paraencefalik i mes?m i k?naq?sis??. ?sht? v?n? re se di?ka t? ngjashme me k?t? qark e posedon deri dhe specia nematode C.elegans, nj? krimbth nj? milimet?r i gjat??.


Sa p?r perversitetet humane, ato praktika q? qenit t? sht?pis? nuk do t?i dukeshin aspak ?t? sh?ndosha e normale?, jan? krejt t? tjera. P?r t? filluar, kemi faktin q? burra e gra b?jn? seks n? ?far?do momenti t? muajit a t? vitit, pavar?sisht nga faza ovulatore e saj. Nga ana tjet?r, femra njer?zore nuk e demonstron pjellorin? e saj me sinjale t? qarta, si? b?jn? kafsh?t ?normale?; nuk kan? fryrje gjenitale, skuqje, aroma apo l?vizje t? ?uditshme.


Monogam? serial?


N? an?n tjet?r, pa?ka se mbi k?t? argument shum?kush do t? kishte dyshime, jemi p?rgjith?sisht monogam?. Madje jemi n? limitet e ?monogam?ve serial??, dhe kjo nuk ?sht? batut?, por p?rkufizim shkencor: ?Kjo n?nkupton q? pjesa m? e madhe e femrave ka vet?m nj? partner n? harkun ovulator t? 28 dit?ve?, specifikon Linden. E provojn? k?t? studime gjenetike t? popullat?s, t? cilat japin t? nj?jtin rezultat si n? Pekin, edhe n? ?ikago apo n? Guinen? e Re: Mbi 90% e f?mij?ve rezultojn? t? jen? pasardh?s t? partnerit apo bashk?shortit afatgjat? t? n?n?s.


Pastaj, ne human?t u k?rkojm? edhe baballar?ve (q? n? shumic?n e rasteve e b?jn?) q? t? kujdesen p?r pasardh?sit e tyre. E madje jo p?r pak koh?, por p?r shum? vite. Me p?rjashtimin e pinguinit perandor, miut t? fush?s dhe gibonit, q? gjithsesi kujdesen p?r k?lysh?t p?r periudha shum? m? t? shkurtra, jemi e vetmja specie kafsh?sh q? ?ngre familje?.


Si t? mos mjaftonte kjo, kur b?jm? seks ne preferojm? edhe t?i p?rkasim tjetrit. Dhe kjo gj?, p?r gjith? kafsh?t e tjera me p?rjashtim t? ndonj? orangutani me probleme shoq?rizimi, ?sht? realisht e pakuptueshme. E megjithat?, ky ?sht? nj? aspekt i pranish?m n? t? gjitha shoq?rit? njer?zore, si? pohon antropologu Frank Marlowe nga Universiteti i Kembrixhit, dhe nuk varet thjesht nga norma t? caktuara kulturore apo morale.


S? fundi, perversiteti yn? m? i madh: Dashuria romantike. E njohim vet?m ne human?t k?t? sjellje, dhe e p?rshkruajm? nj?soj n? t? gjitha kulturat, (e ka provuar antropologia Helen Fisher nga Rutgers University, duke studiuar t? dh?nat e mbledhura nga 166 shoq?ri t? ndryshme): k?naq?si intensive dhe e ethshme, pak?sim i oreksit, shtremb?rim i gjykimit kundrejt personit t? dashur (theksohen aspektetet pozitive, zvog?lohen ato negative) dhe kundrejt bot?s, fiksim obsesiv dhe d?shir? seksuale. Nga Tibeti n? Venezuel?, dashurohemi t? gjith? n? t? nj?jt?n m?nyr?.


T? tronditur


N? nivelin neurologjik, dashuria romantike aktivizon t? nj?jtat zona t? k?naq?sis? q? stimulon edhe seksi? por b?n edhe m? shum?: P?rfshin (e n? nj?far? m?nyre trondit, shokon) edhe korteksin parafrontal, polet temporale dhe t? gjitha zonat m? t? evoluara t? trurit, ato q? arsyetojn?, racionalizojn?, mbajn? mend, gjykojn?, ruajn? ekuilibrin (fizik e mendor). Mjafton dhe vet?m pamja e fytyr?s s? personit q? dashurojm?, p?r t? derdhur val? k?naq?sie n? trurin ton?, edhe n? nj?zet vjet distanc? nga puthja e par?. E ka provuar k?t? nj? grup studiuesish n? Kolegjit t? Mjek?sis? ?Albert Eistein? t? Nju Jorkut, i udh?hequr nga neurologia Lucy Brown.


Komplikacione t? vlefshme


E megjithat?, marr?dh?niet dashurore shpesh na krijojn? mjaft probleme dhe thithin shum? nga energjit? tona. P?r ??arsye natyra i vler?son kaq shum?? Shpjegon Donatela Paraciti, docente e psikiatris? n? universitetin e Piz?s dhe autore e librit ?Natyra e dashuris??: ??sht? fakt q? n? nivelin evolutiv, dashuria romantike na sh?rben shum?. Madje edhe komplikimet mendore q? sjell ajo jan? t? vlefshme. Kemi nevoj?, faktikisht, p?r gjith? inteligjenc?n ton?, t? gjitha n?nstrukturat tona, por edhe p?r pjekurin? fiziologjike e psikologjike, p?rpara se t? zgjedhim e pastaj t?i q?ndrojm? n? krah nj? partneri q? do t? na shoq?roj? n? sip?rmarrjen tejet t? gjat? t? rritjes s? nj? k?lyshi njeriu. ??shtja q?ndrore ?sht? se ky udh?tim duhet b?r? me g?zim. Sepse n? k?t? pik? jemi fiks si kafsh?t: N?se di?ka nuk na jep k?naq?si, ajo nuk zgjat?. T? pakt?n si specie, t? pakt?n n? planin evolutiv. Sepse n? nivel personal, si? e dim? t? gjith?, gj?rat mund t? shkojn? krejt ndryshe.


Revista Focus

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket