Shkence

Interneti fshihet k?tu

Rrjeti online dhe infrastruktura e tij. Nj? rrjet i madh tubash dhe nj? duzin? megaserverash. Nj? gazetar ka nd?rtuar l?vizjet ?fizike? t? Rrjetit
Federico Guerrini
Kur gjasht? vjet m? par? Ted Stevensi, senator i Alask?s dhe president i Komisionit t? Kongresit i ngarkuar p?r t? rregulluar industrin? e telekomunikacionit, e p?rshkroi internetin si ?nj? seri tubash?, p?r komentator?t dhe kund?rshtar?t e tij politik? ishte e leht? ta quanin qesharak. Ekspert? t? ?do grupi e cil?suan tep?r t? ngath?t dhe naive ngjashm?rin?, thuajse nj? sakrilegj kundrejt kompleksitetit dhe madh?shtis? s? Rrjetit. N? t? v?rtet?, Stevensi ? si? rr?fen gazetari i ?Wired? Endrju Blum, n? librin e tij ?Tubes. A journey to the center of the Internet?, i botuar k?t? vit ? kishte t? drejt?, t? pakt?n pjes?risht. Interneti ?sht? edhe nj? seri tubash: ?Brenda k?tyre tubave?, shkruan Blum, ?ka fibra optike, n? sasi t? madhe; brenda fibrave, drit?, dhe t? kodifikuar n? k?t? drit? jemi, gjithnj? e m? shum?, ne?.


Gjat? nj? udh?timi q? zgjati disa vjet, p?r shkak t? nj? ketri q? h?ngri kabllot q? b?nin lidhjen n? Ueb n? sht?pin? e tij njujorkeze, ?ka e shtyu t? mendonte mbi ?fizikalitetin? e kufizuar t? k?tij mjeti, autori brodhi n?p?r Europ? dhe Amerik? p?r t?u p?rpjekur t? rind?rtoj? rrug?t e kryera nga k?to tubacione, duke gjetur pik?nisjet dhe kryq?zimet, Pikat e Shk?mbimit (Exchange Point) ku b?het p?rzgjedhja e trafikut t? t? dh?nave q? vijn? nga pjes? t? ndryshme t? bot?s, p?r t? arritur tek qendrat e m?dha t? t? dh?nave, ku k?to t? dh?na ruhen p?r t?u analizuar dhe kataloguar p?r q?llime (mbi t? gjitha) komerciale. Duke zbuluar se gjeografia e internetit pasqyron shpesh at? t? Historis? ? shum? prej qendrave n? t? r?nd?sishme jan? vendosur n? qytete q? kan? tradita t? m?dha, si qendrat e shk?mbimit dhe tregtis?: Lond?r, Amsterdam, Frankfurt, Nju Jork, mes t? tjerash ? dhe ai q? e drejton k?t? ?rrjet rrjetesh? gjigand ?sht? nj? grup i ngusht? me pak specialist?, thuajse nj? v?llaz?ri inxhinier?sh q? njihen dhe respektohen mes tyre.


?Ajo ?ka m? goditi m? shum? n? fund?, tregon Blumi p?r ?l?Espresso?, ??sht? se sa i vog?l ?sht? n? fund t? fundit Interneti, dhe sa pak njer?z jan? t? p?rfshir? n? administrimin e tij. Isha n? Siat?ll tek Microsoft, q? ka 90 mij? punonj?s n? t? gjith? bot?n, dhe pyeta se sa prej tyre ishin t? p?rfshir? n? mir?mbajtjen e rrjetit t? t? dh?nave. Dyqind, m?u p?rgjigj?n. Pastaj, i pyeta se sa veta merreshin me lidhjen e k?tyre rrjeteve me ato t? shoq?rive t? tjera: pes?. ?sht? mahnit?se?. Ve?an?risht n? situata dhe kriza t? paparashikuara, n? t? cilat mungon nj? protokoll i sakt? p?r t?u ndjekur, t? dish se kush q?ndron nga ana tjet?r e linj?s dhe se mund t?i besosh, merr nj? r?nd?si themelore.


Numri i reduktuar t? ngarkuarve me pun? leht?soi pun?n k?rkuese t? gazetarit amerikan: ?Me t? fituar besimin e disave prej tyre?, shpjegon, ?ishte m? e leht? t?i bindja t? tjer?t se k?rkimi im ishte i sinqert? dhe synon t? tregoj? pun?n q? ata b?jn?, jo ta kritikoj? at??. Dhe k?shtu, Blumi kaloi murin e kuptuesh?m ndar?s t? fillimit. N? lidhje me komplekset e m?dha arkitektonike nga t? cil?t nisen ?tubat? funksionon i nj?jti rregull i pashkruar q? aplikohet p?r homoseksualitetin n? ushtri ose n? grupet t? ndeshjeve t? rrug?s si n? filmin Fight Club: ?Mos pyet?.


N? thelb q?ndrojn? arsyet e siguris?: pak nga pak, teksa e gjith? struktura e shoq?ris? varet gjithnj? e m? shum? nga Rrjeti, t? tilla nd?rtesa b?hen objektiva potenciale p?r atentate. Nuk ?sht? paranoj?: n? vitin 2007, Scotland Yard-i zbuloi nj? komplot t? Al Kaed?s p?r shkat?rrimin e kompleksit t? madh londinez Telehouse. Edhe vet? Blumi i ka b?r? disa pyetje vetes mbi mund?sit? q? krijon puna e tij popullore, sidomos kur nj?ri nga t? intervistuarit e pyeti, pa teklif, n?se po hidhte n? let?r nj? lloj ?hart? rruge p?r terrorist?t?. ?Ama, e kuptova m? von??, tregon gazetari, ?se informacionet logjistike ishin publike n? nj? pjes? t? madhe. Kur shefi i siguris? m? k?rkoi t? mos e tregoja vendndodhjen e nj?r?s prej k?tyre nd?rtesave, u k?naqa fort kur i thash? se n?se shkruante n? Google emrin e shoq?ris? dhe qytetin, me Google Maps do t? ndalej pik?risht n? der?n hyr?se?.


Nj? arsye tjet?r, ve? siguris?, p?r publicitetin e rrem? t? b?r? p?r k?to faqe ?sht? fakti se, nga pik?pamja estetike ?monumentet e Internetit?, si? i quan Blumi, nuk jan? vende p?rfaq?simi: nga brenda ngjasojn? m? shum? me dollape hiper teknologjik?, n? t? cilat ?do hap?sir? e mundshme ?sht? e mbushur dhe e z?n? me router (aparatet q? sh?rbejn? t? adresojn? ?do lidhje drejt destinacionit t? sakt?), kabllo dhe drita neoni. Edhe pamja e jashtme duket se ?sht? krijuar e till? p?r t? mos t?rhequr v?mendjen: nga Deutscher Commercial Internet Exchange (ose De-Cix) e Frankfurtit, tek Ams-Ix e Amsterdamit, n? kompleksin e madh t? Eshb?rnit n? Virxhinia, b?het fjal? p?r nd?rtesa enkas anonime, q? njihen, si p?r kontrast, vet?m nga telekamerat e jashtme t? siguris? dhe nga mungesa e shenjave identifikuese.


Megjithat?, kjo po ndryshon, mbi t? gjitha fal? shp?rndarjes s? sh?rbimeve q? bazohen mbi ?cloud?-in: ?Sa m? shum? flitet p?r ren??, thot? Blumi, ?m? shum? shoq?ri e kuptojn? se kjo e fundit duhet t? jet? e dukshme dhe e njohur. Shembulli im i preferuar ?sht? qendra e t? dh?nave e Facebook-ut n? Prineville, n? Oregon, e cila ?sht? shum? e bukur, sepse sh?rben p?r t? v?n? n? dukje Facebook-un dhe at? q? ai b?n. Edhe n? Lond?r nd?rtesa m? t?rheq?se e kompleksit Telehouse, ?sht? e dor?s s? fundit, e vitit 2011, n? linj? me tendenc?n p?r t? nd?rtuar vende Interneti gjithnj? e m? shum? si ?monumente arkitektonike?.


Vende p?r t?u zbuluar dhe vizituar, me p?rjashtim t? atyre t? Google; G-ja e madhe nuk ?sht? treguar shum? bashk?punuese, duke i ngritur nj? mur prej gome k?rkes?s s? Blumit p?r t? vizituar qendr?n e t? dh?nave t? The Dalles, Oregon, dhe duke i lejuar gazetarit t? shoh? krejt gj?ra t? tjera si mure dhe mensa, duke u strukur pas k?rkes?s n? respekt t? privacis? s? p?rdoruesve dhe mbrojtjes ndaj konkurrent?ve. ?Nga Google?, n?nvizon Blumi, ?prisja nj? p?rgjigje tjet?r, duke qen? se ?sht? shoq?ria q? mbledh m? shum? t? dh?na prisja q? t? ishte m? e gatshme p?r t? treguar se si i ruan ato?.


Nj? nga pjes?t m? t?rheq?se t? librit ?Tubes?, ?sht? kronika q? tregon p?r nj? kab?ll oqeanik t? dh?nash n? veri n? Lisbon?s. Sa m? i madh dhe abstrakt objektivi ? t? jap? nj? akses m? t? shpejt? n? Rrjet p?r vendet e vendosura p?rball? bregut per?ndimor afrikan ? aq edhe m? ?artizanal?, n? kuptimin m? t? lart? t? fjal?s, realizimi i tij, nga duart e inxhinier?ve anglez? t? cil?t zhveshin nga mbrojtja plastike fibrat optike dhe i bashkojn? mes tyre, tek zhyt?sit e ngarkuar p?r t? kaluar kabujt deri n? tok?, dhe tek grepat e anijeve speciale t? ngarkuara p?r t?i kapur nga fundi i detit p?r riparim.


K?tu materializmi i gjall? i asaj ?ka jemi m?suar t? imagjinojm? thjesht si nj? fluks bit-?sh ?sht? ve?an?risht i duksh?m: Rrjeti nuk ?sht? di?ka abstrakte q? mbush vet?m hap?sir?n boshe t? cyber-hap?sir?s, por ka nj? mas?, nj? pesh?, nj? arom?.


?N? thelb, Interneti p?rb?het nga impulse ndri?ues?, n?nvizon Blumi. ?K?to impulse mund t? duken t? mrekulluesh?m, por magjia s?ka lidhje fare. Jan? prodhuar nga lazera t? fuqish?m q? mbahen n? mbajt?se prej ?eliku t? vendosur n? nd?rtesa anonime. Lazerat ekzistojn?. Interneti ekziston, me nj? konkretizim t? vetin mjaft fizik dhe t? duksh?m?.


T? jesh i vet?dijsh?m p?r k?t?, do t? thot? t? kuptosh se si evolucioni i infrastruktur?s materiale kusht?zon dhe p?rcakton mund?sit? politike dhe shoq?rore. Dhe p?r t?u rregulluar sipas rrethanave, sepse informacioni ?sht?, si gjithmon?, pushtet. ?Mendoj se edhe n? SHBA, p?r shembull, Interneti mund t? jet? m? i mir?, m? i shpejt??, shpjegon gazetari, ?por, mungon konkurrenca. Njer?zit nuk jan? n? gjendje t? pretendojn? m? shum? nga Rrjeti, sepse nuk arrijn? t? kuptojn? funksionim baz? t? tij, at? ?far? ndodh pas kuintave. P?r k?t? arsye libri im synon t? jet? i gjall?, p?rshkrues, jo vet?m p?r ata q? merren me k?t? pun?. Dhe sa i takon siguris? komb?tare, jam shum? her? m? i shqet?suar nga senator? dhe an?tar? t? Kongresit q? nxjerrin ligje mbi gj?ra q? nuk i njohin se sa nga terrorizmi?.


nga l?Espresso





V?re serverin n?n zero


Monumentet e Internetit konsumojn? energji. Sipas nj? raporti t? publikuar nga Greenpeace n? vitin 2010, rreth 2 p?rqind e energjis? s? prodhuar n? nivel bot?ror thithet nga qendrat e t? dh?nave dhe shkalla e p?rdorimit rritet me 12 p?rqind n? vit. Shum? impiante funksionojn? ende fal? energjis? s? prodhuar nga centralet me karbon, arsye pse avantazhet mjedisore t? res? kan? nj? kund?rpesh? n? prodhimin e substancave ndot?se. Por gj?rat po ndryshojn?, aq shpejt saq? shum?komb?shet zgjedhin p?r t? vendosur impiantet n? vende ku kushtet klimaterike (dhe fiskale) jan? m? t? favorshme. Si zonat p?rreth qarkut polar t? arktikut, ku nuk nevojiten sisteme t? kushtueshme p?r ftohjen dhe energjia e rinovueshme ?sht? me boll?k. N? Island?, n? Keflavik, k?t? vit hyri n? funksion qendra e par? e t? dh?nave me impakt zero, q? ushqehet me energji hidroelektrike dhe gjeotermike. Dhe n? Lulea, n? Suedi, n? vitin 2011 Facebook filloi nd?rtimin e qendr?s s? par? t? t? dh?nave n? tok? europiane, tre nd?rtesa t? m?dha nga 28 mij? metra katror? secila, q? ushqehen me energji t? marr? nga lumi Lule.

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket