Kinema

??shtje nderi

Shfaqja e seris? s? dyt? t? filmit "Taken" n? kinemat? shqiptare dhe reagimet mbi subjektin e tij. Revolta, mllefi dhe shkrimet q? pasuan premier?n, p?rball? nj? realiteti q? nuk ?sht? se ndryshon edhe aq shum? prej trilleve artistike
Alida Cenaj
Nuk e ka mbushur muajin q? shfaqet n? kinemat? shqiptare, megjithat? v?shtir? t? ket? ndodhur her? tjet?r q? nj? film t? provokoj? kaq shum? debate dhe diskutime n? Shqip?ri. Q? nga 12 tetori e k?tej blogjet n? web, por edhe faqet e gazetave, jan? mbushur me komente dhe shkrime mbarsur me revolt? p?r "Taken 2", prodhimin hollivudian me skenar t? francezit Luk Beson dhe regji t? Olivier Megaton, sepse "t? k?qinjt?" e filmit jan? t? gjith? shqiptar?. E kan? quajtur nj? film q? n?p?rk?mb dinjitetin e shqiptar?ve n? bot?, e kan? p?rkufizuar si "albanofobi" produksionin e radh?s s? "20-th Century Fox", ca propozojn? q? skenaristi e regjisori t? shpallen non grata p?r fyerjen e ca t? tjer? jan? indinjuar pse nj? film si ky ?sht? lejuar t? shfaqet n? Tiran?. Mungojn? vet?m protestat n?p?r sheshe, por meq? nuk shquhemi p?r t? tilla, diskutimi nis dhe p?rfundon n?p?r blogje ku mendimet pro dhe kund?r jan? me qindra tashm?.


Vet?m gjat? dy dit?ve t? para n? kinema, si? raportojn? mediat amerikane, "Taken 2" ark?toi plot 50 milion? dollar?, ?ka paralajm?ron nj? sukses t? dyt? p?r producent?t e filmit, ngjarjet e s? cilit datojn? n? vitin 2008 me serin? e par? t? k?tij produksioni kinematografik. I p?rmbledhur n? pak fjal?, filmi i par?, q? kapi rekorde biletash t? shitura, tregon historin? e ish punonj?sit t? CIA-s Brajan Mills, interpretuar nga aktori Liam Nison, t? cilit nj? band? shqiptar?sh n? Paris i rr?mben vajz?n me q?llime trafikimi. Personazhi negativ ?sht? Marko nga Tropoja, pjes?tar i nj? rrjeti mafioz, shumica e t? cil?ve shqiptar?. Mills merr rrug?n p?r Franc? dhe i vret t? gjith? t? "k?qinjt?" duke e kthyer t? bij?n sh?ndosh? e mir? n? sht?pi.


Meq? filmi rezultoi i suksessh?m (edhe vet? aktori Nison ?sht? shprehur i surprizuar me k?t? rezultat), u xhirua pjesa e dyt?, n? t? cil?n babai i Markos, Muradi (interpretuar nga aktori kroat me origjin? serbe Rade Sherbexhija) betohet t? marr? hak dhe vihet n? krye t? band?s. Objektivi i tyre ?sht? familja e Millsit, e vendosur n? Stamboll k?saj here. ?sht? radha e Mills dhe bashk?shortes q? t? bien n? duart e rr?mbyesve, i cili ndihmohet nga e bija p?r t? v?n? p?rfund kriminel?t. Filmi nis me pamje nga Shqip?ria dhe me Muradin p?rball? arkivol?ve t? t? birit dhe t? tjer?ve t? vrar? nga ish punonj?si i CIA-s, nd?rsa betohet se do t? hakmerret p?r secil?n jet? t? humbur dhe, pas nj? kasaphane, mbyllet me p?rballjen e dy personazheve kryesor?: Mills i k?rkon premtimin Muradit q? kjo histori t? p?rfundoj? me kaq dhe ky i fundit jep fjal?n. Por sapo armiku i tij kthen kurrizin merr arm?n dhe e q?llon. Pistoleta e zbraz?t shkrep kot, k?shtu q? Mills vret edhe t? fundmin e band?s, Muradin thinjosh nga Tropoja.


K?shtu pra pas dhjet?vje?ar?sh me filma amerikan? ku bandat q? trafikojn? njer?z dhe arm? t? rrezikshme p?r njer?zimin ishin ruse, t? mish?ruar nga aktor? me fytyra t? skalitura, biond? me sy blu dhe t? ftoht?, vras?s t? pam?shirsh?m, Hollivudi ka kthyer syt? nga Ballkani, i cili duket se mban fronin e radh?s p?r t? prodhuar banda. Fantazia e Besonit ka ndalur n? Shqip?ri, ve?se p?r k?t?, nj? numri t? madh shqiptar?sh duket se nuk i vjen aspak mir?. E kuptueshme! P?r m? tep?r q? filmi ka mb?rritur n? kinema n? k?to koh? kur nuk po dim? si t'i g?zohemi statusit t? vendit kandidat p?r n? Evrop?n e Bashkuar dhe kur propaganda p?r t'i treguar bot?s se kemi b?r? kthes? ?sht? n? kulmet e veta.


Por a ia vlen kaq shum? mllef p?r nj? vep?r q? tek e fundit nuk ?sht? tjet?r ve?se nj? trill kinematografik?


Si e till? v?shtir? t? thuhet se Luk Beson e ka me ne, meq? rrjetin e trafikant?ve e ka b?r? shqiptar?. Na p?lqen ose jo, jemi n? kronikat bot?rore p?r b?ma q? nuk na b?jn? t? ndihemi edhe aq krenar?. Vlen kjo edhe p?r p?rzgjedhjen e aktorit q? interpreton rolin e shqiptarit Murad. Zor se ka q?llime t? fshehta pas faktit se origjina e tij ?sht? serbe. Rade Sherbexhija ?sht? nj? aktor i njohur n? SHBA pik?risht p?r t? tilla role, personazhe t? transportuara nga Europa lindore e Ballkani, pse vjen nga ky rajon dhe e njeh dhe sepse portreti i tij i p?rshtatet roleve t? tilla.


Megjithat? le ta nisim nga kritikat p?r filmin: P?rve? komenteve pozitive, ka plot analist? serioz? q? shkruajn? se "Take 2" ?sht? leht?sisht i parashikuesh?m dhe nuk ndryshon kush e di ?far? nga pjesa e par?. ?ka e b?n m? t? dob?t si realizim krahasuar me "Taken". Filmi ?sht? kritikuar edhe p?r fuqit? q? i vishen personazhit kryesor, Brajan Mills, i cili nuk e ka p?r gj? t? grushtoj? p?r vdekje pes? t? k?qinj nj?her?sh e t? shemb? p?rtok? dhjetra kriminel? me nj? pistolet? q? n? fakt nuk i ka aq plumba.


Sa i takon pjes?s q? na dhemb m? shum?: vende-vende ?sht? e dukshme q? skenaristi v?rtet nuk e njeh edhe aq mir? Shqip?rin?. Filmi hapet me pamje q? ofrojn? imazhin e nj? vendi t? harruar nga zoti, me rrug? t? pashtruara, makina t? shekullit t? kaluar, kamion? t? vjet?r rus?, fytyra t? drobitura e gra t? mjeruara. K?to i takojn? Shqip?ris? s? fillimviteve '90-t? dhe nuk kan? lidhje me k?t? t? sotmen. M? pas, detaji q? i bashkon an?tar?t e band?s ?sht? nj? tatuazh me gjysm?h?n?n myslimane n? dor?, gj? q? n?nkupton nj? rrjet me baz? religjioze, ?ka gjithashtu nuk i shkon shqiptar?ve p?r t? mos p?rmendur pjes?t n? film kur an?tar?t e band?s p?rsh?ndeten me nj?ri tjetrin "selam aleikum", gj? q? n? realitet nuk ndodh. Ama q? dallojm? sot e gjith? dit?n nga pjesa tjet?r e bot?s prej tutave sportive, imitim i "Adidas", dhe atleteve t? palara, prej fiksimit pas makinave "Benz" e fytyrave ku ende duken gjurm?t e 50 vjet?ve diktatur? dhe ushqimit me tallona, k?t?, me hir a me pahir, nuk mund ta mohojm?. Nuk fshijm? dot edhe ato qindra lajme t? kronik?s s? zez? me protagonist? shqiptar?. Jemi p?rmendur p?r trafikim e prostitucion, na vjen keq ose jo. Jemi nj? vend ku shtetin e ka v?n? p?rpara gjakmarrja dhe ku kanuni i Lek? Dukagjjinit, edhe pse i takon shekullit t? XV-t? ?sht? m? i fort? se t? gjitha ligjet e dala nga parlamenti. Aktualisht Shqip?ria diskutohet si destinacion apo vend tranzit kryesor n? trafikun nd?rkomb?tar t? l?nd?ve narkotike. Disa vite m? par? specialist? francez? t? krimit t? organizuar hartuan nj? raport sipas s? cilit mafia shqiptare p?rb?hej nga 15 klane me territore t? q?ndrueshme, nd?rkoh? q? t? p?rditshme me em?r evropiane dhe kanale si CNN kan? publikuar artikuj q? analizonin me detaje aktivitetin e saj n? Evrop? dhe SHBA. Jemi pra nj? vend me t? mir? e t? k?qinj plot, nj? komb si gjith? t? tjer?t dhe nuk ka arsye t? rebelohemi pse nj? skenarist i ?far?dolloj komb?sie qoft? frym?zohet ndoshta nga ndonj? lajm gazete i lexuar kush e di se ku p?r t? fantazuar nj? histori q? m? pas ?sht? shnd?rruar n? film.


P?r shoq?ri me mendje m? t? hapur se kjo e jona nuk quhet antikomb?tare ta pranosh realitetin si? ?sht?. Fjala vjen, vitin e kaluar Belgjika p?rfaq?soi veten n? ?mimet Oskar me filmin ?Kok? Demi? (Rundskop), i cili u p?rzgjodh n? pes? filmat kandidat? p?r filmin m? t? mir? t? huaj. Ngjarjet rr?fejn? nj? p?rplasje bandash flamande dhe valone m?u n? mes t? Europ?s, n? Brukselin e Bashkimit Europian, t? cilat merren me trafikimin e mishit t? lop?ve q? denden me hormone. E pra, belg?t nuk i p?rfshiu herezia kolektive p?r ta ndaluar filmin sepse ?do vend ka t? mir? dhe t? k?qinj q? bashk?jetojn? n? luft? me nj?ri-tjetrin.


Pastaj kjo nuk ?sht? aspak hera e par? q? n? nj? prodhim kinematografik amerikan i v? shqiptar?t n? rolin e t? k?qinjve. N? 1997 filmi ?Wag the Dog? luajti me Shqip?rin? si vendin e vog?l q? i shpalli luft? Amerik?s; n? ?Inside Man?, me protagonist Denzel Uashington p?rfaq?suesit e Ambasad?s Shqiptare n? SHBA i k?rkuan para policis? s? Nju Jorkut n? k?mbim t? nj? p?rkthyeseje; n? ?Lord of War? (2006 Nikolas Keixh) flitet p?r trafikimin e arm?ve, ku sigurisht Shqip?ria nuk lihet pa u cituar. Megjithat? at?her? nuk u d?gjua t? revoltohej njeri.


Si? nuk ndodh t? ankohet kush, ?do her? q? shfaqet premiera e ndonj? filmi shqiptar dhe q? n? fund t? fundit, t? frym?zuar nga e p?rditshmja jon?, regjisor?t nuk ?sht? se transmetojn? ndonj? Shqip?ri m? t? mir? se ajo q? Luk Beson ka shkruar n? skenarin e "Taken 2". P?r t? mos shkuar larg n? koh?: k?t? vit Qendra Komb?tare e Kinematografis? ka p?rzgjedhur filmin "Pharmakon" p?r t? konkuruar n? Akademin? Oscar. Subjekti i k?tij filmi nuk ?sht? tjet?r ve?se historia e dy t? rinj?ve, nj? djal?, bir i nj? mjeku q? b?n trafik me ila?et e t? s?mur?ve t? cil?t kuron n? spital, dhe t? dashur?s s? tij, nj? vajz? q? n? t? nj?jt?n koh? shkon edhe me t? atin e t? dashurit (mjekun) n? k?mbim t? kujdesit p?r t? ?m?n e s?mur? r?nd?. Imazhet q? p?rdor regjisori Joni Shanaj nuk jan? aq t? mjera sa ato t? "Taken 2", por filmi fillon e mbaron me personazhin kryesor q? i ngjitet nj? kodre me sfondin e nj? qyteti t? shkat?rruar nga betoni. "Q?llimi im ishte t? tregoja betonizimin e Tiran?s", pat th?n? Shanaj n? prezantimin e filmit! K?sisoj nuk ka pse na vjen keq p?r at? sekuenc?n n? "Taken 2" kur nj? n?npun?s shteti korruptohet dhe n? k?mbim t? informacionit se ku ndodhet Brajan Mills fut n? xhep nj? shuk parash. Edhe temat e regjisor?ve t? tjer? shqiptar? reflektojn? nj?soj imazh negativ: tema t? gjakmarrjes, t? rinj emigrant? q? b?hen pjes? (me dashje ose jo) e rrjeteve kriminale n? vendet ku emigrojn?, moralin e shp?rfytyruar t? nj? shoq?rie q? nuk po di t? dal? nga tranzicioni, emigrimin ilegal e gjith?ka tjet?r q? ?do dit? e lexojm? n? faqet e t? p?rditshmeve tona. I vetmi dallim mes k?tyre dhe "Taken 2" apo ?do filmi tjet?r amerikan me tema t? ngjashme, ?sht? cil?sia. Nuk ka vend p?r krahasim as p?r nivelin e produksionit, as p?r regjin?, as p?r loj?n e aktor?ve dhe as p?r buxhetet me t? cil?t realizohen. Me sa duket na vjen keq vet?m kur t? huajt na shohin n? rolet e kriminel?ve dhe kapove t? bandave gjakatare. Kur e themi vet? ne se nuk jemi edhe aq shembullor?, s'ka problem!


"Taken 2" vazhdon t? shfaqet n? kinemat? e Tiran?s dhe ?do dit? q? kalon bashk? me to shtohet edhe numri i atyre q? ndihen t? fyer prej faktit se n? nj? film amerikan, banda ?sht? prej shqiptar?sh. Por p?r t? gjith?, ata q? jan? pro dhe kund?r, vlen e v?rteta se n? v?nde si Shqip?ria apo rajone si Ballkani, nuk ?sht? aspak ?udi dhe as e jasht?zakonshme q? babai i nj? biri t? vrar? (qoft? ky ?sht? trafikant), t? betohet mbi varrin e hapur se do t? marr? hak. E thot? dhe e b?n!

Te tjera..

Karikatura

Nga Kleket