Borgjezët kundër Putinit

Shtresa e mesme është protagonistja e revoltës së shesheve, kundër vjedhjeve elektorale dhe superpushtetit të carit dhe partisë së tij. Ndaj ajo kërkon të llogaritet vullneti i saj, në një vend oligarkësh.

Claudio Salvalaggio

Evgenij ka në xhep një master për ekonominë, flet anglisht dhe punon si konsulent financiar në një kompani energjetike ruse. Pamje perëndimore, 35 vjeçar, jeton vetëm në një apartament 50 metra katrorë me qera në lagjen e vjetër moskovite të Arbatit, nget një Nissan Qashqai të zezë dhe nuk e ndan nga vetja iPad-in. Edhe ai doli në 10 dhjetorin e kaluar në sheshin Bolotnaja, mes turmës ende të hallakatur të asaj që do të pagëzohej si “revolucioni i bardhë”, për shkak të ngjyrës së shiritave të zgjedhur si simbol i një proteste paqësore, pothuajse e kundërta e simbolikës së Revolucionit të Kuq të tetorit 1917. Ishte njëri prej rreth 50 mijë personave që dolën në mënyrë të improvizuar në sipërfaqe, nga thellësia e heshtur e shoqërisë ruse, shumica për herë të parë ashtu si ai, për të kontestuar mashtrimin elektoral të zgjedhjeve parlamentare të 4 dhjetorit. “Por edhe kundër një sistemi pushteti që bazohet vetëm mbi carin Putin”, saktëson ai. Ishte manifestimi më i madh në shesh që nga viti 1993, kur në përplasjen e ashpër mes presidentit Jelcin dhe parlamentit, mbërritën në shesh tanket dhe autoblindat, duke mbjellë vdekjen. Vetëm dhjetë vjet më parë, në agimin e epokës Putin, ndodhi një tjetër protestë domethënëse masive, ajo e rreth 20 mijë njerëzve që kundërshtonin goditjen shtetërore ndaj ekranit privat NTV, etapa e parë e një nënshtrimi total të mediave.

Pastaj shoqëria civile ra në letargji. Për t’u rizgjuar dy javët e fundit, një zgjim që e lajmëruan që prej një viti “dallëndyshet” e rrjetit: këngë proteste, satirë e ironi nëpër blogje, debate të ndezura, gjithnjë e më politike në rrjetet sociale. Dhe gjithë pakënaqësia virtuale u bë realitet në shesh, nën dëborën e parë, a thua se po ndodhte një epifani. Kërkesat e tyre në fakt u refuzuan që me të parën nga pushteti, si zgjedhjet e reja apo lirimi i të “burgosurve politikë”. Por një rezultat ishte evident: Për herë të parë që nga shkërrmoqja e Bashkimit Sovjetik, doli në ballë një klasë e re, shtresa e mesme, e destinuar për t’u bërë protagonistja e ndryshimeve. Jo me një revolucion të stilit arab, as me ndonjë protestë të portokallinjtë si ajo kundër falsifikimit zgjedhor në Ukrainë, që solli anullimin e zgjedhjeve presidenciale 2004 dhe ngritjen në pushtet të presidentit properëndimor Viktor Jushçenko. “Revolucioni i bardhë” akoma nuk ka marrë trajtë, por ka ndezur një proces të pakthyeshëm duke thyer shumë tabu dhe sfiduar një pushtet që deri më tani dukej i pasfidueshëm. “Ne ekzistojmë! Ne ekzistojmë!”, bërtiste në kor bashkë me të tjerët Evgenij, një prej shumë shembujve të kësaj klase të mesme urbane, të rritur në epokën putiniane. Po, sepse nëse privatizimet e egra jelciniane kultivuan dhe rritën një grup të ri oligarkësh, vitet 2000 panë të shumohej një shtresë e mesme që lulëzoi nën bumin energjetik të dy mandateve presidenciale të Putinit, i cili sot e ka kundër.

Nuk është e thjeshtë të vizatosh një identikit të saktë të borgjezit të ri rus, edhe sepse shpesh rrezikon të jetë më shumë një status mendor sesa një tërësi indikatorësh socio-ekonomikë, po të llogarisësh se një në dy rusë perceptohet si shtresë e mesme. Por profili mbi të cilin bien dakord shumë studime, është ai i një individi të ri, 30-40 vjeçar, i arsimuar dhe me njohuri të anglishtes, që jeton në qytet, ka një rrogë mbi njëmijë euro dhe një llogari bankare, zotëron një apartament të vogël dhe një makinë, punon përgjithësisht në sektorin privat, udhëton jashtë të paktën një herë në vit dhe do t’i pëlqente të jetonte përfundimisht në një vend europian. “Këtu nuk ka shpresë për ndryshim, ka marrë fund, sistemi është gjithnjë e më i korruptuar dhe çdo gjë shitet, vota jote nuk vlen sepse ta vjedhin, dhe në pushtet mbeten të njëjtat fytyra”, thotë Marina, një beqare 30 vjeçare, shefe marketingu në një qendër të madhe estetike e fitnesi. “Po mësoj spanjishten, do të doja të zhvendosesha në Barcelonë ose Madrid, edhe për hir të fëmijëve të mi të ardhshëm”. Në këtë ëndërr, në fakt shtresa e mesme është paraprirë nga oligarkët që jetojnë në periferinë lindore të Moskës, Rubliovka; shumica e tyre bizneset i kanë në Rusi, por i kanë braktisur daçat luksoze për të jetuar dolçe vitën në Itali, në rivierën franceze, alpet zvicerane apo Londrën joshëse. Por me paratë që kanë, ata mund të bëjnë çfarë të duan. Studimet dhe statistikat thonë se nga ana tjetër, shtresa e mesme është ende pakicë në Rusi, e përqëndruar kryesisht në Moskë e Shën Pjetërburg (dy qendrat ku vendoset politika e madhe). Por ka premisa të bëhet motori kryesor politik i ndryshimit: në vitin 2008, përpara krizës, përfaqësonte rreth 20% të një popullsie prej 143 milionë banorësh, por brenda 2020-ës mund të arrijë në 40% nëse ekonomia ruse vijon rritjen me ritmin e qëndrueshëm të 4-5 përqind në vit. Nëse pastaj merret në konsideratë që deri në vitin 2016, viti i zgjedhjeve të ardhshme parlamentare, penetrimi i internetit (motori kyç i revoltës) do të kapë mbi 80% të popullatës ruse, atëherë mund të kuptohet lehtë se kjo shtresë e mesme përbën një kërcënim të vërtetë për Vladimir Putinin.

Deri tani, borgjezia e vogël ruse i kishte drejtuar gjithë energjitë e saj drejt fitimit, konsumit dhe udhëtimeve, duke i mundësuar Putinit të konsolidonte pushtetin e vet, eliminuar kundërshtarët dhe kontrolluar mediat, duke i shndërruar në mjete propagandistike. Vala e parë e krizës ja hoqi kësaj shtrese një llokmë parash, duke ja gërryer fuqinë blerëse. Sipas disa sondazheve, kjo fuqi është gati përgjysmuar, duke zbritur në 12%. Por në njëfarë mënyre, Kremlini ja doli edhe një herë kur Putini, duke mos mundur të kandidojë për herë të tretë si president, promovoi emrin e Dmitri Medvedevit, një avokat i ri, pinjoll i një familjeje akademikësh, i afërt me inteligjencën urbane dhe i apasionuar i internetit. Por presidenca e tij i zhgënjeu pritshmëritë dhe gjithçka ka mbetur si më parë: Lufta kundër korrupsionit, modernizimi, ngritja e një sistemi gjyqësor të pavarur. Dhe kur në shtator edhe Medvedevi e flaku maskën dhe pranoi të këmbejë rolet me Putinin, acarimi dhe indinjata e njerëzve u rritën. Mashtrimet e fundit elektorale ishin pika që derdhi gotën tashmë të mbushur. Filli i hollë që e mbante të lidhur klasën e mesme me pushtetin, është këputur. Marrëveshja “Vodkë dhe salsiçe në vend të demokracisë”, u prish. “Veç stabiliteti nuk mjafton”, shpjegon Evgenij, “dëshirojmë dinjitetin dhe një shpresë për të ardhmen”.

Të mbijetuarit e valës së parë të krizës tani i druhen të dytës, që do të vijë bashkë me stanjacionin politik të lidhur me rikthimin e Putinit në Kremlin, çka mund të zgjasë deri në vitin 2024. Largimi i investimeve të huaja vazhdon, pesha e taksave për sipërmarrësit është rritur, të ardhurat reale kanë zbritur me 2.9% në tremujorin e parë të këtij viti, me një inflacion që është ulur por që mbetet i lartë (7%).

Putini e nuhati ajrin e ndenjur, por me vonesë. Në fillim lançoi Frontin Popullor, për të peshkuar kandidatë të pavarur nga shoqëria civile, duke tentuar të shkojë përtej partisë së vet, tashmë të identifikuar si “bandë mashtruesish e hajdutësh”, siç e përkufizoi me sukses blogeri më i famshëm rus, Aleksei Navalni. Pastaj premtoi një politikë fiskale ku të pasurit do të paguanin më shumë se shtresa e mesme. Në fund, edhe zëdhënësi i tij Dmitri Peskov doli të premtojë një Putin ndryshe, një “version 2.0”, që do t’u gjente zgjidhje këtyre pakënaqësive sociale në programin e fushatës së tij presidenciale, që pritet në fillimin e vitit të ardhshëm. Por gjithçka mund të jetë shumë me vonesë.

Tek e fundit, Putini nuk ka pasur kurrë ndonjë lidhje të veçantë me klasën e mesme. Pinjoll i një familjeje punëtore, ai e ka ndjerë gjithnjë veten komod me sportistët, punëtorët, fermerët apo viktimat e shumë katastrofave natyrore. Por edhe ky segment i shoqërisë ka filluar t’i kthejë shpinën. U pa kjo që vitin e kaluar, gjatë zjarreve që rrënuan vendin dhe së fundi në stadiumin olimpik të Moskës, kur u fishkëllye nga publiku i vet i zemrës, ai i fansave të arteve marciale. Për të parën herë është në mbrojtje, përballë shumë dilemave mbi strategjinë që duhet të zbatojë për të mos humbur akoma më shumë konsensusin popullor, ndërkohë që me protestat e veta, shtresa e mesme kërkon edhe përfaqësim politik. E ka pranuar këtë edhe ideologu i Kremlinit, Vladislav Surkov: “Mungon një parti e masës liberale”. Kremlini e pat provuar në laborator lindjen e kësaj partie, qershorin e kaluar, duke ja besuar partinë “Kauza e drejtë” oligarkut Mikhail Prokhorov, veçse e largoi kur manjati dëshmoi më shumë autonomi sesa duhej. Por i forcuar nga protestat e shesheve, “mbreti i metaleve” u rishfaq duke sfiduar Putinin në garën e tij presidenciale. Edhe një tjetër peshë e rëndë po ngroh motorët: Ish zv.kryeministri Aleksei Kudrin është deklaruar i gatshëm për të kontribuar në themelimin e një partie “të rëndësishme” të së djathtës liberale. Vendi në qendër të ringut, pretendohet edhe nga opozita: Ajo e moderuar e Jabloko-s, dhe ajo më antagoniste Parnas e ish kryeministrit Mihail Kasianov dhe ish zv.kryeministrit Boris Nemcov. Megjithatë fytyra e re në lojë është ajo e avokatit të ri Navalni, i palodhur dhe kurajoz në denoncimin e të palarave të korrupsionit të pushtetit në sajtin e tij. Është figura që mund ta shndërrojë rrjetin në një shesh të vërtetë, për momentin pa ngjyra, që mbledh bashkë të majtën e të djathtën, nacionalistë e bolshevikë, liberalë e komunistë. Pushteti bëri gabimin ta arrestojë dhe dënojë me 15 ditë burg pas një manifestimi kundër vjedhjes së votës. Tani është edhe më popullor dhe në sheshin Bolotnaja më 10 dhjetor, u lexua në foltore një letër e tij nga burgu, ku bënte thirrje për qëndresë.

Ka lindur pra një rebelim në rrjet, në një vend që ka numrin më të madhe të përdoruesve në Europë. Këngë proteste, blogerë gjithnjë e më të ashpër kundër pushtetit, një komunitet Facebook-u që Vladimir Putinin e quan Botex, me një ironi që pastaj kthehet në slogane si “146% e moskovitëve është pro zgjedhjeve të ndershme”. Një referim i qartë për një grabitje që ka ndodhur para syve të të gjithëve.

Nga L’espresso



Sfida e miliarderit

Ai është prezantuar si “mbrojtësi i interesave të shtresës së mesme”. Oligarku Mikhail Prokhorov e ka shpallur tashmë vendimin e tij për të sfiduar Putinin në zgjedhjet presidenciale të marsit, duke njoftuar përmes Twitter-it. Edhe kjo, shenjë e një Rusie që po ndryshon. “Është vendimi më serioz i jetës sime”, ka shpjeguar ai, duke premtuar krijimin e një partie liberale, nëse nuk del me sukses në garën drejt Kremlinit. Është konfirmimi se klasa e mesme është ajo që kërkohet më shumë: vërtet pakicë, por e destinuar të rritet dhe të përcaktojë axhendën e vendit. I gjatë mbi dy metra, 46 vjeçar, brilant, karizmatik, është konsideruar beqari i artë i Rusisë, njeriu i tretë më i pasur i vendit me një pasuri që Forbes e ka vlerësuar në 18 miliardë dollarë. Kamjen e vet e ndërtoi në “vitet e çmendura ‘90”, duke blerë kompaninë Norilsk Nickel, e duke shitur pastaj pjesën e vet të aksioneve para se kriza e 2008-ës t’ua digjte vlerën. Tani zotëron 17% të Rusal, liderit botëror të aluminit, dhe 30% të Polyus Gold, prodhuesi më i madh rus i arit. Në vitin 2007 u vu në qendër të kronikave mondane pas një arrestimi të shkurtër në lokalitetin alpin francez të Kurshevelit, nën dyshimet e ngritjes së një rrethi prostitucioni. Pastaj u bë pronari i parë joamerikan i një ekipi basketbolli, Nju Xhersi Nets. I është futur me kokë politikës, pas stërkëmbëshit që pësoi nga Kremlini në shtator, kur e larguan nga drejtimi i partisë “Kauza e drejtë”, që ja besuan për të thithur votat e shtresës së mesme. “Nuk e kam zakon të ndalem në mes të rrugës”, ka siguruar ai, duke premtuar një program “realist” për zhvillimin e vendit dhe forcimin e shtresës së mesme. Por pa kryer “revolucione”. Më tej ka kërkuar lirimin nga burgu të ish padronit të Yukos, Mikhail Khodorkovskit, kryearmiku i Putinit. “Nuk kam frikë të pësoj të njëjtin fund”, ka deklaruar. Por e majta dhe e djathta dyshojnë se Prokhorov po bën lojën e Putinit për të legjitimuar zgjedhjen e tij dhe për t’i hequr vota liderit komunist Genadi Zhuganov, një akumulator i votave të protestës. Politologët nuk i japin më shumë se 7%, por ai mund të jetë surpriza e vërtetë e zgjedhjeve, paçka se për një pjesë të madhe të rusëve, oligarkët ende janë të lidhur me grabitjen e lëndëve të para të vendit.